LÀM CHA MẸ

 
NÓI “KHÔNG” VỚI NHỮNG YÊU CẦU VÔ LÝ CỦA CON Mỗi đứa trẻ đều là báu vật của cả nhà, khi mức sống của người dân ngày càng được nâng cao, các mẹ lại càng có khả năng đáp ứng nhu cầu vật chất cho con mình. Có những người mẹ sẵn sàng mua cho con bất cứ thứ gì con muốn chỉ để làm con bao giờ nói "không", hoặc bỏ qua nguyên tắc của mình và ỡm vui. Đôi khi dù yêu cầu đó có vô lý đến mấy thì mẹ cũng không ở đồng ý khi thấy con khóc lóc hoặc làm nũng. Một khi mẹ làm thế, con sẽ rất dễ hình thành tính ích kỷ, thậm chí khi lớn lên, dẫu những thứ con muốn hoàn toàn nằm ngoài khả năng của mẹ thì chúng vẫn coi đó là điều hiển nhiên. Cực đoan hơn cả là nếu mẹ không đồng ý, con còn có thể oán trách mẹ, dẫn đến nhiều bi kịch trong đời. Trong những năm gần đây, rất nhiều bi kịch cuộc sống như thế đã xảy ra. Cuối năm 2017, một thiếu niên 13 tuổi bị mẹ từ chối cho 400 tệ đã sát hại bà một cách tàn nhẫn. Sau khi giết mẹ, y còn ném đầu mẹ vào thùng phân, quay một đoạn video đăng lên Wechat¹, sau đó vút đầu mẹ xuống rãnh nước rồi tỉnh bơ đến trường như không có chuyện gì xảy ra, cho đến khi bị cảnh sát bắt.

Cùng năm đó, bà Cố có thu nhập khoảng 7000 tệ một tháng, nhịn ăn nhịn mặc đưa con trai sang Nhật Bản du học. Con trai không hề thương xót sự vất vả của mẹ, chi tiêu xả láng trong lúc du học, mỗi năm tốn 3 trăm nghìn tệ, du học 5 năm đã tiêu tốn đến hơn 1.5 triệu tệ, tiêu hết sạch của cải trong nhà. Bà Cố công món nợ khổng lồ trên lưng, gần như không thể tiếp tục chu cấp số tiền sinh hoạt phí cao ngất ngưởng theo yêu cầu của con trai. Một ngày nọ, mẹ đến sân bay đón con trai du học trở về, nhưng không ngờ sau khi biết mẹ không cho mình tiền nữa, con trai đã rút dao ra đâm mẹ 9 nhát. Người mẹ không thể trở thành “cây ATM” của con nữa, cuối cùng nằm gục giữa vũng máu. Còn có một người đàn ông họ Dương 32 tuổi đã nhẫn tâm ra tay đầu độc bố mẹ ruột để lừa đảo chiếm đoạt tiền bảo hiểm. Anh ta là con một trong nhà, từ nhỏ đã được bố mẹ coi như viên ngọc quý trong tay, cưng chiều hết mực. Chỉ cần ông bà có là sẽ cố hết sức để thỏa mãn Dương, dù không có thì cũng nghĩ cách để thỏa mãn. Đến tuổi trưởng thành, anh ta thất bại trong xã hội, lại muốn nhanh chóng kiếm được nhiều tiền nên đã nghĩ ra cách giết hại bố mẹ để chiếm đoạt tiền bảo hiểm... Những người mẹ trong các ví dụ trên đều bị con cái giết hại dã man vì không thể thỏa mãn được yêu cầu và ham muốn của chúng. Những thảm kịch đẫm máu này đã nói cho chúng ta biết rằng, nếu bố mẹ cứ một mực mù quáng đáp ứng bất kỳ yêu cầu nào của trẻ thì sẽ biến chúng thành những kẻ vô ơn, đưa ra những đòi hỏi vô tội vạ như một lẽ đương nhiên, không hề có lòng trắc ẩn chứ đừng nói đến hiếu thảo. Vì thế, bạn phải nói “không” trước những yêu cầu vô lý của con, những sự “tính toán” như thế xảy ra với con càng sớm thì càng có lợi cho sự phát triển các phẩm chất tốt đẹp của trẻ, còn có thể tránh được bi kịch xảy ra. Giống như trong ví dụ thứ nhất và thứ hai, rõ ràng việc chờ đến khi con cái lớn lên rồi mới từ chối sẽ không có tác dụng, ngược lại còn trở thành ngòi nổ dẫn tới bi kịch. Vì thế, mẹ nên áp dụng các thái độ khác nhau với trẻ ở các độ tuổi khác nhau để nói “không” với con một cách hiệu quả hơn. Từ 0 - 2 tuổi, từ chối phải dứt khoát Ở giai đoạn này, chức năng ngôn ngữ của trẻ chưa đủ hoàn thiện, khả năng hiểu lời nói cũng có hạn nên không thể hiểu được những lý lẽ phức tạp mà mẹ nói. Vì thế, mẹ có thể áp dụng những phương pháp từ chối thẳng thắn dứt khoát như nói “không được” với trẻ, hoặc lắc đầu và xua tay với trẻ, nhất là khi trẻ sử dụng các thiết bị nguy hiểm, mẹ nên ngăn cấm ngay lập tức, chẳng hạn như nghịch bật lửa hoặc lấy kéo nhọn ra chơi. Nếu cần thiết, bạn cũng có thể đưa ra những hình phạt nhỏ cho trẻ, chẳng hạn không cho uống sữa nữa. Việc nói “không” với trẻ ngay khi còn nhỏ có thể giúp trẻ hiểu rằng “không phải việc gì mình cũng được làm, không phải thích gì là mình được làm nấy”, từ đó trẻ dần dần chấp nhận lời từ chối “không”, đồng thời có nhận thức sơ khai rằng “hành vi của mình bị kiểm soát". Từ 2 - 4 tuổi, xử lý lạnh Khi trẻ 2 - 4 tuổi, ý thức phản kháng đã manh nha xuất hiện và dần hình thành, trẻ bắt đầu nổi loạn và thường “đấu tranh giành độc lập” với người lớn. Những lời mẹ nói sẽ không còn hiệu quả như trước, còn những đòi hỏi vô lý cũng sẽ trở nên ngày một nhiều cùng với sự tăng lên của tuổi tác. Khi thấy một chiếc ô tô đồ chơi siêu ngầu trong siêu thị, dù ở nhà đã có sẵn vài chiếc thì trẻ vẫn sẽ lăn ra gào khóc đòi mua; thấy một bộ phim hoạt hình hay là muốn xem mãi; thấy bánh kẹo thì dù đang bị họ cũng khóc lóc đòi mua... Lúc này mẹ nên bình tĩnh lại, đừng nghiến răng nghiến lợi mắng mỏ quát tháo con mà nên dùng thái độ cứng rắn khi thấy con khóc lóc gào thét, làm vậy sẽ khiến trẻ dần bình tĩnh lại. Trước những đòi hỏi vô lý của trẻ trong giai đoạn này, mẹ có thể thử áp dụng phương pháp “xử lý lạnh”. Khi trẻ quấy khóc, mẹ có thể phớt lờ hoặc bế trẻ về nhà, không đánh mắng hay phê bình dạy dỗ, thay vào đó, hãy nhẹ nhàng vỗ lưng hoặc xoa đầu để vỗ về con, nhưng bạn không được nói gì cả, chờ đến khi nào con bình tĩnh lại mới giảng giải cho con nghe và nói với con lý do bạn từ chối. Nếu có thể thỏa mãn yêu cầu của con thì bạn cũng đừng vội thỏa mãn ngay, mà hãy giao hẹn với con những điều kiện con cần đáp ứng để đạt được điều mình muốn, như thế con mới có thể trân trọng nó hơn. Trong quá trình này, quy tắc sẽ dần hình thành. Trẻ sẽ khóc để trút giận khi hành động của mẹ không phù hợp với mong muốn của mình, đây là phản ứng bản năng của trẻ. Khi trẻ lớn hơn và học được cách kiểm soát cảm xúc cũng như phân biệt đúng sai, tình trạng gào khóc sẽ được cải thiện. Là một người mẹ, bạn hãy giữ thái độ hòa nhã, kiên quyết từ chối những yêu cầu vô lý của con, loại bỏ sự “vô lý” này ngay từ khi con còn nhỏ thì con mới không làm những hành vi cố tình gây sự.

Trên 4 tuổi, kiên nhẫn giảng giải Lên 4 tuổi, ngôn ngữ của trẻ đã phát triển vượt bậc. Trong giai đoạn này, đặc điểm tâm lý của trẻ đang có sự chuyên tiếp, đi từ "tự cho mình là trung tâm" sang nhận biết sự vật và môi trường xung quanh. Lúc này, nếu mẹ có thể kiên nhẫn giải thích cho trẻ lý do từ chối những yêu cầu vô lý thì trẻ sẽ có khả năng logic nhất định và bắt đầu hiểu được. Ví dụ, nếu trẻ muốn ăn keo và không muốn ăn cơm, bạn có thể nhẹ nhàng nói với trẻ rằng keo không tốt cho răng, có thể làm con bị sâu răng, mà răng sâu thì sẽ rất đau. Điều này sẽ hiệu quả hơn nhiều việc bạn cương quyết nói, “Mẹ bảo không được ăn là không được ăn". Ngoài ra, với yêu cầu vô lý của trẻ, từ chối chính là từ chối, các mẹ không nên tùy ý thay đổi, cũng không nên căn cứ xem tâm trạng của mình tốt hay xấu để quyết định thỏa mãn hay từ chối trẻ. Chẳng hạn, khi bạn vui, có thể bạn sẽ mua cho trẻ một đống đồ ăn con thích nhưng những thứ này lại có hại cho răng, hành động này sẽ làm rối loạn ý thức quy tắc của trẻ, khiến trẻ nghi ngờ, “Tại sao lần trước mình lại được mua, mà lần này lại không được?” Làm vậy không những không thiết lập được cho trẻ những quy tắc tốt mà thậm chí còn có thể làm hại trẻ. Tóm lại, các mẹ không nên đánh đồng việc yêu thương con cái với đồng ý mọi yêu cầu của con một cách vô điều kiện, bất kể chúng có hợp lý hay không. Cách nuông chiều này là mù quáng và sai lầm, chẳng khác nào tặng cho trẻ một "quả bom hẹn giờ", tăng thêm vô số mối hiểm họa ngầm cho tương lai của trẻ. Nếu ngày nào đó quả bom đó phát nổ thì ngoài trẻ ra, người bị thương còn có cả những người thân yêu nhất bên cạnh trẻ. trang 72

Chương 4 không Ôm đòm

HỌC CÁCH BUÔNG TAY, TRẺ SẼ TỰ HÀNH ĐỘNG

Trên mạng có truyền tai nhau một câu chuyện vui thế này: Dù có việc hay không thì con vẫn sẽ tìm mẹ, mãi mới có một lần đi tìm bố, nhưng con vẫn hỏi: "Mẹ con đâu?" Tuy là một mẫu chuyện cười nhưng nó cũng cho thấy trẻ dựa dẫm vào mẹ hơn bất cứ ai xung quanh. Bẩm sinh trẻ đã ỷ lại vào mẹ, nếu được mẹ lo tất cả mọi việc thì sự phụ thuộc này sẽ tăng vọt, trẻ sẽ trở nên lười biếng, chơi bời lêu lổng và khó có thể tự lập. Dù hiện nay rất nhiều bà mẹ biết rằng lo cho con từ A đến Z là sai nhưng vẫn vô thức rơi vào tình trạng đó, tại sao lại như vậy? Mẹ nên làm gì để không còn ôm đồm mọi việc của con?

4.1 TÌNH CẢM BAO BỌC CON XUẤT PHÁT TỪ SỰ LO LẮNG THÁI QUÁ VÀ HAM MUỐN QUYỀN LỰC CỦA MẸ

T rong cuộc sống có hai kiểu người mẹ, một là lo lắng quá mức, hai là ham muốn quyền lực quá mạnh. Kiểu đầu tiên là người mẹ vì quá lo cho con nên không dám hoặc không nỡ buông tay, vô thức khiến con cái trở thành người lười biếng và vô trách nhiệm vì việc gì cũng có mẹ chống lưng. Kiểu thứ hai là người mẹ thường mạnh mẽ và cứng rắn hơn, cho rằng mình có thể kiểm soát cuộc đời con trong lòng bàn tay từ sâu trong tiềm thức, “Con phải dựa vào mẹ, con phải làm như mẹ nói", khiến con trở thành "robot" mặc cho mẹ thao túng.

Bà Vương là một nhân viên tài vụ, làm việc cần thận. Từ khi sinh con trai, bà hết lòng chăm sóc tỉ mỉ chu đáo cho con, thậm chícòn vì con mà bỏ công việc lương cao để ở nhà làm một bà nội trợ. Lúc con còn nhỏ, sợ con ngã chỗ nọ, và chỗ kia nên bà phụ trách mọi vấn đề ăn uống ngủ nghĩ của con. Khi con trai muốn thử làm điều gì, bà lại lo có bất trắc xảy ra nên không bao giờ để con làm. Khi con trai lớn hơn một chút, đến tuổi đi học, bà lo kết quả học tập của con không tốt nên đảm đương hết mọi việc, con trai chỉ cần lo học hành cho giỏi là được. Đến khi con trai lên cấp Hai, cấp Ba, vì lo con đến trường có gì ngoài ý muốn nên ngày nào bà Vương cũng bắt xe buýt đến trường cùng con bất kể nắng mưa. Hơn nữa, bả luôn tuân thủ nguyên tắc "nuôi con trong sự đủ đầy”, lại lo con học không giỏi nên không bao giờ bắt con trai làm việc nhà, cũng không bao giờ để con mó tay vào việc chăm sóc bản thân. Thế nhưng đến khi con trai lên đại học, một tháng sau khi nhập học, cậu chạy về nhà vừa khóc vừa nói với mẹ: “Con ghét mẹ". Hóa ra, cậu con trai không làm được gi sau khi vào đại học, chăn gấp không vuông, bát rửa không sạch, quần áo cũng không biết thu dọn, bị bạn cùng phòng ký túc chê bai và chế giễu. Cậu cảm thấy xấu hổ vô cùng, không chịu được áp lực nên bỏ về nhà.

Sở dĩ người mẹ trong ví dụ trên chọn làm mọi việc cho con là bởi lo cho con, sợ con làm không tốt, sợ con vất vả nên mới tự mình làm mọi thứ, lao tâm khổ tứ vì con. Thực chất đây là một ví dụ điển hình của "nhọc lòng mà chẳng nên công cán gì". Khi con cái lớn dần lên, chúng phải thoát khỏi sự bao bọc của mẹ thì mới giành được sự tôn trọng của những người xung quanh, để không trở thành kẻ khác biệt và bị gạt sang một bên. Nhưng vì tính hay ôm đồm của mẹ mà con không học được những kĩ năng tự chăm sóc cơ bản mà lẽ ra con đã phải học từ nhỏ, vậy thì làm sao con không bị người khác chế giễu kia chứ? Sự bao bọc của mẹ không nhận lại được lòng biết ơn của con cái, mà chỉ có những lời trách móc của chúng.

Căn cứ vào nghiên cứu của các chuyên gia về trẻ em, khi trẻ được hơn một tuổi, ý thức về bản thân của trẻ đã bắt đầu hình thành. Trẻ vô cùng tò mò và muốn tự mình khám phá thế giới xung quanh. Các bé muốn tự mặc quần áo, tự ăn cơm, sau nhiều lần khám phá và thử sức, một số trẻ một tuổi rưỡi có thể hoàn thành những việc trên bằng sự cố gắng của mình. Khi được ba tuổi, trẻ đã có thể quét nhà...

Tuy nhiên, người mẹ đã quen lo toan mọi việc lại không cho bé cơ hội này. Vì sợ con mặc quần áo chậm sẽ bị ốm, cho con tự

ăn cơm sẽ không đủ no hoặc làm rơi cơm vương vãi khắp nơi nên thà chạy theo đút cho con ăn còn hơn.

Khi thói quen ôm đồm này dần chiếm lĩnh ý thức của mẹ, dù trẻ có trưởng thành thì mẹ vẫn đối xử với trẻ như con nít, nhốt trẻ trong tình trạng “mãi không lớn”. Đây là nguyên nhân cơ bản khiến rất nhiều sinh viên đại học hiện nay chất đống quần áo một tuần hoặc thậm chí mấy tuần không giặt, chờ đến ngày nghỉ mới mang về nhà cho mẹ giặt. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều người đã lập gia đình mà ngày nào cũng nhờ mẹ sang quét nhà, nấu nướng cho mình... Nếu những bà mẹ ôm đồm đó cứ giữ khư khư mãi không chịu buông tay thì họ sẽ phải lo lắng làm đủ mọi việc đến hết đời.

Ngụy Vĩnh Khang – thần đồng của huyện Hoa Dung, tỉnh Hồ Nam, 13 tuổi thi đỗ đại học với số điểm không hề thấp, bốn năm học đại học là bốn năm có mẹ ở bên, chăm lo toàn bộ cuộc sống của anh. Bốn năm sau, Ngụy Vĩnh Khang lại đỗ Viện nghiên cứu Vật lý Năng lượng cao của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, học tiếp bằng thạc sĩ và tiến sĩ. Từ nhỏ đến lớn, ngoài việc học ra, mẹ Ngụy Vĩnh Khang không cho con động vào bất cứ việc gì trong nhà, thậm chí mỗi sáng còn bóp kem đánh răng cho con, giặt giũ, cơm nước, tắm rửa cho con, đến mức khi anh học trung học, bà còn tự tay đút cơm cho con để con không chậm trễ việc học.

Sau khi trở thành nghiên cứu sinh liên thông thạc sĩ tiến sĩ của một trường đại học danh tiếng, Ngụy Vĩnh Khang xa rời sự chăm sóc của mẹ và đột nhiên “mất kiểm soát”. Anh hoàn toàn không thể sắp xếp việc học và cuộc sống của mình: nóng không biết cởi bớt quần áo, lạnh không biết mặc thêm quần áo; phòng ốc không có ai dọn dẹp trở nên hôi hám; thường xuyên ngồi một mình trong ký túc xá đọc sách nhưng lại quên phải đi thi và viết luận văn tốt nghiệp, vì

thế có một môn bị điểm 0, việc không viết luận văn tốt nghiệp cũng khiến anh mất cơ hội tiếp tục học lên tiến sĩ.

Mẹ Ngụy Vĩnh Khang từng ân hận nói: "Tôi cứ tưởng sau này thằng bé lớn lên rời xa tôi, nó thông minh như thế thì sẽ học được nhanh thôi, nhưng không ngờ nó đã thành thói quen rồi, không sửa được."

Từ nhỏ Ngụy Vĩnh Khang đã được mẹ chăm bẵm, lo liệu mọi việc, chỉ cần toàn tâm toàn ý học hành. Tuy nhiên, khi đã quen với sự chăm sóc của mẹ, anh trói buộc hẳn bản thân vào mẹ. Khi rời xa vòng tay mẹ, anh hoàn toàn không thể coi những việc đó là việc mình cần phải làm, nên mới phải trải qua trải nghiệm đau đớn buộc thôi học.

Làm sao có thể thay đổi thói quen hơn mười năm chỉ trong một sớm một chiều, cho dù có sẵn sàng thay đổi thì chắc chắn trẻ cũng phải trả giá đắt. Hoặc nếu trẻ không bao giờ thay đổi thì có thể mẹ sẽ phải lo lắng, vất vả cả đời, còn bị trẻ coi đó là lẽ đương nhiên. Nhưng, mẹ không thể đồng hành với trẻ suốt cuộc đời.

Còn đối với những bà mẹ có ham muốn quyền lực mạnh mẽ, việc ôm đồm mọi việc thay con còn chứa đựng những yếu tố ép buộc. Ở họ, chúng ta có thể thấy sự bao bọc họ dành cho con chính là sự tranh giành quyền lực với con. Trong mối quan hệ ép buộc và ôm đồm này, gần như toàn bộ quyền lực đều nằm trong tay người mẹ mạnh mẽ, điều này có ẩn ý: “Nhờ mẹ nên con mới sống được, do đó con phải nghe lời mẹ." Vì vậy, họ luôn nuôi dạy con, kiểm soát con và chịu trách nhiệm mọi thứ của con cái theo nhu cầu suy nghĩ của mình, kể cả trong cuộc sống, học tập, công việc, thậm chí cả hôn nhân.

Khi trẻ được hai, ba tuổi, nhiều bà mẹ sẽ ngại phiền phức, vẫn để trẻ trong xe đẩy, thỉnh thoảng sẽ mang cốc nước ra đặt trước miệng trẻ để trẻ uống, thỉnh thoảng sẽ nhét miếng đồ ăn vặt vào miệng trẻ, vừa sạch sẽ vừa an toàn. Nếu trẻ không chịu ngồi yên, nhao lên đòi ra thì sẽ bị mẹ mắng vì không vâng lời.

Khi con cái lớn lên, muốn tự giặt quần áo, rửa bát, nhưng mẹ chê con làm nước vung vãi khắp nơi, nghĩ bụng đến lúc đó mình đi dọn lại còn mệt hơn nên đã khăng khăng hạn chế hành động của trẻ, không cho trẻ lần mò, không lắng nghe, không để ý đến suy nghĩ thực sự của trẻ mà áp đặt suy nghĩ của mình lên trẻ.

Đến khi con lớn hơn, bắt đầu nổi loạn và tranh giành quyền kiếm soát cuộc sống thì mẹ lại bắt đầu cảm thấy mất cân băng, mang sự hi sinh của mình ra làm điều kiện trói buộc đạo đức nhằm đổi lấy sự ngoan ngoãn của trẻ, tước đoạt cơ hội tự lập của trẻ.

Trong bộ phim nổi tiếng Lưu kim tuế nguyệt, Tạ Hồng Tổ là cậu ẩm nhà giàu đẹp trai sáng sủa trong mắt người khác. Dù mẹ đã cho anh một cuộc sống không lo cơm ăn áo mặc nhưng lại chưa từng quan tâm đến cảm nhận của anh, mà chỉ muốn điên cuồng kiểm soát, muốn định sẵn cả cuộc sống và con đường tương lai của anh.

Bất kể anh kết bạn với ai hay yêu ai, đều phải nghe theo sự chỉ đạo của mẹ. Mẹ cảm thấy anh không biết quản lý công ty, cũng không giỏi giang nên đã sắp xếp một cuộc hôn nhân cho anh nhằm giúp anh mở rộng quy mô. Mặc dù Tạ Hông Tô đã giành được quyền tự chủ băng hình thức phản kháng và cưới người phụ nữ mình thực sự yêu thương làm vợ, nhưng mẹ anh không những không đến dự đám cưới của con trai mà còn không ngừna dung túng cho con gái của đối tác kinh doanh mình thích ráo riết theo đuổi con trai mình, đến nỗi cuộc hôn nhân của con kết thúc bằng tờ đơn ly hôn.

Có rất nhiều người giống mẹ Tạ Hồng Tổ, sở dĩ họ ôm đồm mọi việc của con là do mong muốn kiểm soát con cái của mình.

Họ giành lấy ưu thế về mặt kinh nghiệm sống, dùng ý chí chủ quan của bản thân để xếp đặt sẵn cuộc sống, công việc cho con, hoạch định sẵn tương lai của con và hi vọng con sẽ làm theo những gì họ muốn. Con làm theo ý mẹ mới được coi là đúng, một khi con không vâng lời, họ sẽ chống lại con đến cùng. Trên thực tế, bản thân hành động này chính là xem nhẹ quyền tự chủ của con cái. Để giành được quyền tự chủ, chắc chắn trẻ sẽ cạnh tranh với mẹ, dẫn đến cuộc sống không hạnh phúc. Có những trẻ sẽ thỏa hiệp luôn với mẹ, trở nên lười biếng trong suy nghĩ và hành vi, mãi mãi sống phụ thuộc vào mẹ, không thể trưởng thành cũng không thể tự lập.

4.2MẸ “LƯỜI” MỘT CHÚT, CON SẼ CHỊU KHÓ HƠN

Trong cuộc sống, chúng ta dễ dàng bắt gặp những cuộc hội thoại sau: “Con nhà em lười kinh khủng, cái gì cũng một tay em phải lo, làm bài tập xong thì mẹ phải cất vỏ, cởi tất ra thì mẹ phải bỏ vào giỏ giặt đồ, gội đầu xong thì mẹ sấy tóc cho..."

Các mẹ vừa chê con lười vừa giật lấy cái chổi trong tay con: “Trời ơi, con xem chỗ kia toàn rác không kìa", hoặc là vừa giành đồ dùng học tập con đang sắp xếp vừa nói, “Ôi, sao xếp mỗi mấy cái bút thôi mà cũng chậm như rùa, sau này mà có gì ăn cũng chẳng đến lượt con", "Lo quá mất thôi, không biết sau này con lớn đi xa mẹ thì liệu có cơm mà ăn không"... Thế là, mẹ vừa nói mát vừa cằn nhằn vừa làm giúp con rất nhiều việc con có thể tự làm. Dần dần, con giao hết mọi việc cho mẹ, trở thành những “đứa con lười biếng" bị mẹ trách móc, còn mẹ cũng trở nên lo lắng, thậm chí ăn không ngon ngủ không yên nếu không đảm nhiệm, không sắp xếp hết mọi việc cho con. Nhưng người mẹ ở ví dụ dưới đây thì khác.

Lữ Giai là một bà mẹ rất “lười”, từ khi cô con gái Tiểu Hân hơn một tuổi biết đi, chị bắt đầu nhàn rỗi hơn. Ví dụ như sau khi dọn dẹp nhà cửa, lười đứng dậy, chị sẽ nhờ Tiểu Hân lấy đồ ăn vặt giúp

mình. Đến khi con lớn hơn một chút, chị đi làm đã mệt lả, nhưng nhà cửa quả bần, chị sẽ nhờ Tiểu Hân quét nhà giúp, Tiều Hân sẽ chậm rãi quét cả tiếng đồng hồ.

Sau khi con lên cấp Một, lúc đầu gặp câu hỏi khó sẽ hỏi mẹ, thường thì chị cũng “lười” trả lời, chỉ nói cho qua chuyện: “Con cứ suy nghĩ thử xem, con gái mẹ thông minh mà.” Sau đó, chẳng mấy chốc bé đã tự làm được, sau này chỉ cần gặp phải đề nào hơi hóc búa một chút là sẽ tự độc lập suy nghĩ. Đến khi con lên lớp 3, một buổi sáng mùa đông nọ, vì tối hôm trước Lữ Giai phải tăng ca nên nhờ Tiểu Hân làm bữa sáng cho mình. Lữ Giai nằm trên giường chỉ đạo từng bước, Tiểu Hân đứng trong bếp làm theo, học được món trứng rán. Sau này, Tiểu Hân không những không để mình đói mà còn không để mẹ đói. Lúc tốt nghiệp tiểu học, cô bé đã nấu được rất nhiều món.

Lên cấp Hai, Tiểu Hân cũng không để mẹ phải bận tâm, tự làm vệ sinh cá nhân sạch sẽ, còn giúp mẹ làm việc nhà. Về mặt học tập, cô bé không cần mẹ nhắc những chuyện thầy cô đã căn dặn, thành tích luôn đứng top đầu trong lớp. Giờ cứ nhắc đến Tiểu Hân là trong lòng Lữ Giai mừng khấp khởi, bạn bè ai cũng ghen tị với chị.

Trong văn hóa truyền thống, một người mẹ quán xuyến mọi việc phù hợp với tiêu chuẩn giúp chồng dạy con sẽ được mọi người tôn lên như một hình mẫu, còn người mẹ lười biếng thì sẽ bị coi thường. Tuy nhiên, trong việc nuôi dạy con cái, nếu mẹ quá chăm chỉ, không dành bất kỳ cơ hội nào cho con rèn luyện thì rất có thể đứa con đó sẽ lười chảy thây. Ngược lại, nếu mẹ lười biếng một chút thì sẽ nuôi được một em bé chịu khó hơn.

Cũng giống như người mẹ trong ví dụ, chị chọn cách “lười biếng" trong phạm vi khả năng của con mình, không chỉ giúp con thành thạo nhiều kỹ năng như nấu ăn, làm việc nhà mà còn

rèn luyện cho con thói quen "việc mình, mình làm”, hình thành

thói quen tốt tư duy độc lập trong việc học, nhờ đó mà đạt được

thành tích học tập rất nổi trội. Những em bé như Tiểu Hân không những có thể tự chăm sóc bản thân mà còn có thể chăm sóc mẹ ở

một mức độ nhất định nào đó.

Tuy nhiên, “người mẹ lười" trong ví dụ dưới đây lại không may mắn như thế.

Tiểu Ngô là một người rất lười biếng từ thời đại học. Ngoại trừ những buổi học bắt buộc phải lên lớp, cô hiếm khi ra ngoài, ngay cả việc cơm nước cũng do bạn cùng phòng mang về. Việc cô thích làm nhất là nằm ườn trên giường, lần lâu nhất cô có thể ở trong phòng ngủ suốt một tuần không ra ngoài.

Dù hiện tại đã lấy chồng sinh con nhưng khía cạnh “lười biếng" của cô vẫn không thay đổi nhiều. Nghe nói mẹ lười một chút có thể nuôi dạy được những đứa con siêng năng, dường như cô đã tìm được chỗ dựa về mặt lý luận cho mình, nên càng lười biếng hơn khi nuôi con. Việc gì cô cũng muốn để con tự làm, còn mình thì vừa tan ca là nằm ườn trên ghế sô pha lướt di động, xem ti vi, con nhờ giúp gì cô cũng nằm in thin thít không muốn nhúc nhích.

Năm nay con cô lên lớp 2. Một hôm, có một người bạn đến nhà làm khách. Trong bữa ăn, cô sai con đi lấy tương ớt, không ngờ con lại vặc lại: “Sao mẹ không tự đi mà lấy?"

Cô lườm con: “Lười vừa chứ!” Con cũng không chịu thua: “Vẫn chăm hơn mẹ."

Tiểu Ngô hơi xấu hổ, ngượng ngùng nói với khách: "Con em lười quá.” Kết quả, con cô cũng ăn miếng trả miếng: “Cháu giống mẹ thôi."

Người mẹ trong ví dụ này không hề nuôi dạy được một đứa con chăm chỉ vì sự "lười" của mình, trái lai khiến con thừa hưởng sự "lười" ấy, khiến hai mẹ con như kẻ thù, không ai muốn chiu khó hơn. Tại sao lại như thế?

Đó là vì những lý do sau:

Thứ nhất, Tiểu Ngô hiểu nhầm về định nghĩa “người mẹ lười”, “lười” ở đây không phải là không làm bất cứ việc gì, vừa về đã nhà đã lăn ra ghế sô pha, không bận tâm đến việc gì, mà là lười trong một số việc vặt, việc nhỏ để con giúp đỡ một cách thích hợp, cho con cơ hội rèn luyện. Dù sao con vẫn còn nhỏ, nếu mẹ quá lười biếng sẽ tạo thành tấm gương xấu, trở thành đối tượng để con noi theo, làm con cũng lười theo.

Thứ hai, không lười biếng trong phạm vi năng lực của con.

Trẻ con mới hơn một tuổi chắc chắn chưa thể biết dùng dao, người mẹ này lại bảo con tự lấy dao cắt dưa hấu ăn, rất có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Quan trọng hơn là, thời gian trôi qua, con cũng không ngừng lớn lên, lúc con cần người lớn giúp một tay thì mẹ lại bảo con tự làm, như vậy sẽ chỉ khiến con có tâm lý uất ức cáu kỉnh, cảm thấy mẹ làm khó mình, khắc sâu ấn tượng “tại mẹ lười nên mới không giúp mình" trong lòng, dẫn đến tâm lý chống đối “đã thế mình cũng lười" để trả đũa mẹ, trở thành “kẻ thù không đội trời chung" với mẹ.

Vì vậy, mẹ buộc phải làm một người mẹ “lười biếng thích hợp" một cách thông minh thì mới đạt được hiệu quả. Trước hết, các mẹ cần chú trọng phát triển bản thân, biết mình quan trọng ra sao đối với sự trưởng thành của trẻ, đọc nhiều sách giáo dục trẻ em để trang bị kiến thức cho mình. Tiếp theo, sau khi nắm được quy luật phát triển của trẻ, biết trẻ có khả năng nào ở giai đoạn nào để bồi đắp năng lực cho trẻ. Cuối cùng, hãy tin tưởng trẻ và biết cách buông tay. Trong trường hợp trẻ đã có các kỹ năng cơ bản, mẹ hãy để con tự làm, dù con làm sai cũng nên động viên và đồng hành cùng con, cho phép con thửnhiều lần nữa.

rời mẹ gì, vừa mà là thích u me tượng

Một người mẹ tốt sẽ giống như mẹ Tiểu Hân, chị biết khi nào nên chăm, lúc nào cần lười. Khi con ở các độ tuổi khác nhau, chị chọn lười biếng ở các phương diện khác nhau nhằm trau dồi những khả năng mà trẻ nên có ở mỗi độ tuổi, từ đó giúp trẻ trở nên “siêng năng" thật sự.

4.3 ĐỂ CON TỰ LÊN KẾ HOẠCH CHO MÌNH

T uy mẹ đã học được cách lười biếng và buông tay một cách thích hợp để cho con tự làm, nhưng kết quả con thể hiện lại không mang lại hiệu quả như mong đợi. Chẳng hạn, khi con lên lớp 1, con cần tự chuẩn bị sách vở và đồ dùng học tập cho ngày hôm sau trước khi đi ngủ, song con chỉ mạnh miệng hứa suông mà không lập kế hoạch rõ ràng khi nào thì chuẩn bị, đến sáng hôm sau mới nhớ ra dẫn đến tình trạng cuống cuồng. Một ví dụ khác, khi con lên cấp Hai, mẹ để con tự ôn tập chuẩn bị cho đợt thi giữa kỳ, nhưng con không lập kế hoạch phân bổ thời gian hợp lý nên đến một ngày trước hôm thi vẫn chưa ôn xong, kết quả là điểm số không mỹ mãn lắm...

Thật ra khi mẹ buông tay để con làm việc gì đó, mẹ có thể ở bên cạnh đưa ra một số lời hướng dẫn, giúp con lập kế hoạch trước thì sẽ có hiệu quả tốt hơn. Đương nhiên, ngoại trừ lên thời gian biểu làm việc, trẻ cũng cần phải biết sắp xếp vị trí của đồ vật.

Phong Phong là cậu bé không ưa sạch sẽ, cũng là cậu bé được cả lớp công nhận là “bẩn nhất” và “không thích dọn dẹp nhất".

Ngày nào dưới bàn ghế của em cũng có đủ các thể loại giấy nháp, đề thi, sách vở các môn rơi vãi, thậm chí cả lối đi trong lớp cũng có đồ đạc của em. Trên mặt bàn chất đồng vở bài tập và đồ dùng học tập, em ngồi làm bài mà không có chỗ đặt tay. Khi muốn ngồi xuống vị trí của mình, em cũng không biết đặt chân vào chỗ nào. Thầy cô giáo muốn đi ngang qua chỗ em cũng không biết bước vào đâu.

Cậu bé lười nhặt đồ lên, giáo viên nhắc thì cậu bé trả lời: “Em không biết nên đặt ở đâu", trong khi cặp sách của em ở ngay trên ghế, hộc bàn cũng trống không. Mỗi lần đến giờ tan học, lúc mẹ đến đón mới dọn dẹp gọn gàng lại cho em, nhưng hôm sau mọi chuyện lại như cũ.

Rõ ràng Phong Phong được mẹ cưng như cưng trứng, lo liệu mọi việc ở nhà giúp nên em không có khái niệm về sắp xếp đồ đạc, cũng như không biết làm thế nào để sắp xếp đồ đạc của mình. Vì chuyện này mà mẹ cậu bé rất đau đầu, sau đó chị hỏi giáo viên chủ nhiệm làm thế nào để khắc phục tật xấu của con. Giáo viên khuyên chị nên dạy các con cách chuẩn bị nơi có thể đặt đồ vật.

Sau khi về đến nhà, mẹ Phong Phong lấy ra rất nhiều đồ trong tủ, tiếp đó huấn luyện Phong Phong sắp xếp mọi thứ theo tính toán của mình, không được để bất cứ thứ gì thừa lại bên ngoài. Sau 21 ngày huấn luyện như thế, cuối cùng cậu bé đã thoát khỏi danh hiệu “bẩn nhất lớp" và trở thành người sạch sẽ nhất lớp.

Thế kỷ 21 là thời đại theo đuổi hiệu suất và thông tin tràn ngập, thế nên biết cách lên kế hoạch và sắp xếp là một kỹ năng rất có giá trị thực tế. Bạn dạy con biết cách lên kế hoạch càng sớm thì càng khiến con tự tin hơn, có thể làm việc của mình hiệu quả hơn.

4.4 ĐỂ CON TỰ QUYẾT ĐỊNH VÀ TỰ LÀM VIỆC CỦA MÌNH

Những đứa trẻ đã quen với việc được bao bọc thường không muốn suy nghĩ nhiều hoặc bận tâm về mọi việc, mà chỉ chờ mẹ giúp mình sắp xếp và lên kế hoạch. Điều này đã tước đi cơ hội để các con làm chủ bản thân, giảm bớt ý thức “nhân vật chính" của mình. Nếu mẹ muốn các con chịu khó hơn thì cần phải giảm bớt sự kiểm soát và tính ôm đồm của mình.

Phải trả lại “quyền làm chủ” cho con

Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc lập, làm chủ cơ thể và tâm trícủa mình.

Các mẹ nên tôn trọng điều này, giao quyền quyết định một số vấn đề liên quan đến con cho con, thậm chí có thể giao một số việc nhỏ trong nhà cho con.

Ví dụ, trẻ có quyền quyết định nên đặt cây trầu bà mua về ở đâu, bạn chỉ cần nói cho trẻ biết cây trầu bà cần tưới nước bao nhiêu ngày một lần, sau đó để trẻ quyết định thời điểm tưới nước. Một ví dụ khác, trẻ có quyền quyết định nơi để quần áo của mình và trẻ sẽ tự cất quần áo. Thêm một ví dụ khác, khi ra ngoài chơi, trẻ có quyền quyết định mang theo thứ gì, đồng thời chuẩn bị sẵn để mang theo...

Phải kiểm soát suy nghĩ “giúp đỡ” của mình

Nhiều bà mẹ biết rằng mình không thể lo hết mọi việc cho con, nhưng khi để con tự làm thì luôn xảy ra một số “hiệu quả" bất ngờ. Ví dụ, nếu yêu cầu trẻ tự rót nước, có khi trẻ sẽ làm ướt nguyên cả mặt bàn; nếu yêu cầu trẻ tự soạn cặp sách, kết quả là hôm sau trẻ sẽ quên mang theo vài cuốn sách; bảo trẻ tự dọn phòng nhưng trẻ lại làm sàn nhà lênh láng nước... Lúc này, mẹ buộc phải kiềm chế bản thân, để con thực sự thực hiện “việc mình, mình làm", nhất định không được vội vàng giúp ngay, phải tin tưởng con mình nhất định có thể từ từ làm tốt.

Cho con thêm thời gian

Có nhiều bà mẹ rất nóng tính, vừa thấy con làm không tốt đã giành lấy việc của con, làm nhoay nhoáy vài cái là xong. Không ai vừa sinh ra đã biết làm, mà phải học dần dần qua những trải nghiệm lặp đi lặp lại. Do đó, mẹ cần cho trẻ thêm một chút thời gian, chỉ cần trẻ tiến bộ là mẹ phải động viên ngay, như vậy trẻ sẽ vô cùng hăng hái, tự nhiên sẽ thoát khỏi sự “ôm đồm" của mẹ.

Trang 89

CHƯƠNG 5: KHÔNG ĐÁNH MẮNG

TẠO BẦU KHÔNG KHÍ THOẢI MÁI ĐỂ TRẺ VUI VẺ TRƯỞNG THÀNH

Khi một đứa trẻ cất tiếng khóc chào đời, nơi đầu tiên bé bước vào chính là gia đình. Hơn nữa, trong quá trình trưởng thành, trẻ sẽ dành phần lớn thời gian cho gia đình và tiếp nhận mọi thông tin trong cuộc sống gia đình mà không thể lựa chọn. Vậy nên bầu không khí gia đình đóng một vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển tính cách của trẻ. Sukhomlinsky đã nói: Chỉ giáo dục gia đình mà không có giáo dục nhà trường, hay chỉ có giáo dục nhà trường mà không có giáo dục gia đình thì đều không thể hoàn thành nhiệm vụ vô cùng tinh tế như trồng người.

5.1 TRONG NHÀ VANG TIẾNG MẮNG, BẦU KHÔNG KHÍ SẼ CĂNG THẲNG

Nhà tâm lý học nổi tiếng Carl Jung cho rằng, sự nỗ lực suốt đời của một người là tổ hợp tính cách đã được hình thành từ khi còn nhỏ. Quá trình hình thành tính cách trong thời thơ ấu của một người chịu ảnh hưởng sâu sắc từ hoàn cảnh gia đình. Nếu bố mẹ có mối quan hệ hòa thuận, tạo dựng được bầu không khí gia đình đầm ấm thì tính cách của trẻ sẽ có xu hướng vui vẻ, cởi mở; còn nếu không khí gia đình nặng nề, mối quan hệ giữa bố mẹ không tốt, trong nhà thường xuyên có tiếng quát mắng thì tính cách của trẻ sẽ có xu hướng u uất, bức bối và không có cảm giác an toàn.

Khi Tiểu Dương vừa chào đời, bố em rất hài hước, mẹ em lại dịu dàng, bố mẹ vẫn rất yêu thương nhau và bầu không khi gia đình cũng rất êm ấm. Nhưng bốn năm sau, bố em thất bại khi đầu tư xây dựng nhà máy, nợ nần chồng chất, không khí trong gia đình thay đổi hoàn toàn. Bố thường xuyên đi uống rượu, khi về thỉ cãi nhau với mẹ, ném chai rượu, ném đồ đạc, thậm chỉ có khi còn thượng cẳng tay hạ cẳng chân với mẹ, khiến mẹ suốt ngày rửa mặt bằng nước mắt. Lần nào Tiểu Dương cũng sợ hãi hét lên, nhưng thứ em nhận được không phải lời dỗ dành từ bố mẹ mà là những lời mắng mỏ.

Sau khi bị bố đối xử tệ bạc, đôi lúc mẹ sẽ cáu kỉnh nên giận cá chém thớt với con cái, đến mức Tiều Dương thường xuyên phải nhìn sắc mặt của bố mẹ mỗi khi làm gì đó, mới tí tuổi đầu đã biết lấy lòng mẹ, nói dối như cuội. Sự quan tâm bố mẹ dành cho em cũng chỉ dừng lại ở mức ăn no mặc ấm, cơ bản không có sự giao tiếp về mặt tinh thần.

Khi Tiểu Dương lên tiểu học, mối quan hệ giữa bố mẹ ngày một tồi tệ, suốt ngày cãi và đòi ly hôn. Tâm trạng em trở nên sa sút, rất sợ phải về nhà, mặt mũi lúc nào cũng đăm chiêu, không thích nói chuyện và không có nổi người bạn nào ở trường. Bạn bè đều chê em tính nết lập dị, thậm chí còn có bạn chế nhạo gọi em là ôn thần.

Sau này lớn lên, Tiểu Dương kết hôn, vợ cậu là một cô gái vui tươi và hay cười. Nhưng nụ cười của cô không thể chữa lành cho cậu. Sau khi đầu tư toàn bộ số tiền tích lũy bao năm vào thị trường chứng khoán và bị thua lỗ, cậu rất chán nản, sợ cô sẽ không còn cần mình nữa, chỉ cần thấy cô cười với người khác là đã nghi ngờ cô thay lòng đổi dạ. Về sau, cậu cũng rượu chè bê tha, uống say là chuyển sang đay nghiến cô. Cuối cùng, cô không chịu nổi hành vi bạo lực của cậu nữa, kiên quyết đòi ly hôn.

Đối với Tiểu Dương, ngay từ khi còn nhỏ cậu đã sống trong một môi trường bạo lực đầy rẫy những lời chửi mắng và những trận đòn. Bố mẹ cậu thường xuyên trong trạng thái cuồng loạn, không đoái hoài đến con cái, còn rất hay trút giận lên cậu. Giữa họ đã hoàn toàn không còn tình cảm, chỉ sống tạm bợ với nhau qua ngày. Sống trong một gia đình méo mó như vậy mấy chục năm trời, làm sao con cái có thể không bị ảnh hưởng cơ chứ?

Cậu cô đơn, nhạy cảm và thiếu cảm giác an toàn. Ngay cả hành động bạo lực cậu ghét nhất cũng vô tình thẩm thấu vào trái tím cậu khi chứng kiến những cuộc tranh cãi, đánh nhau của bố mẹ. Cuối cùng, khi cậu không thể chịu đựng được, nó đã nhảy ra cắn cậu bị thương, đồng thời cũng làm bị thương cả người cậu quan tâm nhất.

Gia đình do bố mẹ tạo ra là gia đình nguyên sinh của chúng ta, còn gia đình chúng ta tạo dựng sau khi thành niên là gia đình tái sinh. Bầu không khí của gia đình nguyên sinh ảnh hưởng đến tính cách và hành vi của trẻ, cũng sẽ ảnh hưởng đến cả gia đình tái sinh sau này. Con người là sản phẩm của môi trường sống, những điều quen tai quen mắt hàng ngày của gia đình nguyên sinh có thể thay đổi hoàn toàn một đứa trẻ có nền tảng tốt.

Từ lâu, các nghiên cứu tâm lý đã chứng minh rằng: Trải nghiệm thơ ấu của một người, đặc biệt là gia đình nguyên sinh của họ, đóng vai trò quyết định đến tính cách, hành vi và tâm lý của người đó, đồng thời ảnh hưởng lâu dài và sâu sắc, thậm chíquyết định hạnh phúc trọn đời của họ.

Do đó, với tư cách là một thành viên vô cùng quan trọng trong gia đình nguyên sinh, mẹ nên nghĩ đến hạnh phúc suốt đời của con mình và cố gắng tạo dựng môi trường hòa thuận, hạnh phúc nhất có thể, hãy dành cho con thật nhiều tình yêu thương và sự quan tâm, cũng như gắn bó thương yêu chồng, không để xảy ra cãi cọ hay đánh đập. Nếu đối phương không phù hợp và không thể lan tỏa năng lượng tích cực đến gia đình thì người mẹ có thể đưa ra những lựa chọn ở lại hay ra đi vì lợi ích của con. Làm vậy có thể sẽ có lợi hơn đối với sự trưởng thành của con, con mới có thể sống vui vẻ hơn.

5.2 BỊ ĐÁNH MẮNG NHIỀU, CON SẼ BỊ ÁM ẢNH TÂM LÝ

Trong một gia đình, ngoài việc hạn chế những cuộc cãi vã chửi bởi giữa vợ chồng, bố mẹ cũng nên hạn chế việc đánh mắng con cái.

Con cái nghịch ngợm, quậy phá và không vâng lời là trạng thái bình thường, nếu bố mẹ thiếu kiên nhẫn, thậm chí cho rằng yêu cho roi cho vọt, không đòn roi đố con ngoan được, hở ra là đánh mắng thì chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến tâm lý của đứa trẻ. Trong một gia đình, nếu ngay cả bố mẹ thân thiết nhất cũng thường xuyên đánh đập, mắng mỏ con thì con biết lấy đâu ra tình yêu thương của gia đình? Thiếu hụt tình yêu thương từ gia đình là mầm mống nuôi dưỡng hận thù và cái ác.

Năm 2016, một cô bé 16 tuổi đã uống thuốc tự tử vì bị bố mẹ bạo hành và đánh đập trong nhiều năm liền. Trước khi chết, em từng tìm kiếm thuốc an tử trên mạng, thậm chỉ mua cả một con dao nhọn. Em cũng từng phát tín hiệu và ám chỉ với bố mẹ, nhiều lần nói rằng mình muốn chết. Nhưng điều tàn nhẫn nhất là câu trả lời của mẹ em lúc đó lại là: Mày chết đi càng tốt, con ranh ăn hại chết tiệt.

Sáng hôm đó, em đau bụng quằn quại. Nhưng người bố lại cho rằng em trốn việc, chửi em như tát nước, còn định đánh em, ông ta không hề quan tâm đến con chút nào. Sau đó, bố mẹ em vội vã ra ngoài, đến chiều về nhà mới phát hiện con mình đã qua đời. Người mẹ khóc lóc tưởng như ngất đi, gào lên: Con gái ơi, con quay lại đi, mẹ sẽ không bao giờ mắng con nữa! Nhưng, cô bé đã không nghe được nữa rồi.

Một cô bé đang ở độ tuổi đẹp nhất trong đời đã quyết định từ bỏ cơ hội sống vì không thể chịu đựng được những lời xỉ vả và đòn roi của mẹ bố. Nếu nói đây là cách em tìm kiếm sự giải thoát, chẳng thà nói rằng đó là sự phản kháng nhỏ bé và bất lực nhất của em đối với kẻ bạo hành.

Một cậu bé 12 tuổi vô tình làm vỡ đồ đạc trong quán trà, muốn mẹ đền giúp mình.

Không ngờ mẹ cậu chưa hỏi gì đã bắt đầu mắng mỏ tới tấp.

Cậu bé không phục, trong cơn tức giận đã dùng cả hai tay bóp cổ mẹ mình, may mà có người bên cạnh kịp thời kéo cậu ra.

Trẻ vẫn chưa thể kiểm soát hành vi của mình một cách lý trí, khi bị mắng mỏ chọc tức, trong lòng cảm thấy uất ức, không khống chế được cảm xúc của mình, trẻ rất dễ có hành động quá khích, thậm chí trong trường hợp nghiêm trọng còn có thể dẫn đến những thảm kịch không thể lường trước.

Do thường xuyên bị bố chì chiết, đánh đập, trong lòng cậu thiếu niên 16 tuổi họ Khương vô cùng oán hận. Cũng vì quá để tâm đến câu nói của bố: Sớm muộn gì mày cũng phải vào tù mà cậu đã gây ra 8 vụ cháy chỉ trong 24 tiếng với hi vọng gây rắc rối cho bố mình.

Một người mẹ dạy cô con gái 5 tuổi đọc thơ Đường, nhưng mãi mà cô bé vẫn chưa đọc được. Người mẹ sửa nhiều lần nhưng không được, cón con gái thì nhất quyết không chịu đọc nữa. Để cho con một trận nên thân, người mẹ tát mạnh vào gáy con gái bằng tay phải. Cô bé bị tát tổng cộng phải đến năm, sáu lần, mỗi lần phải ba, bốn cái. Sau khi đánh, người mẹ cũng cảm thấy mình nặng tay nên đã kiểm tra lại chỗ mình đánh, không thấy bị chảy máu nên nghĩ không có vấn đề gì. Không ngờ sáng hôm sau, cô con gái nhỏ nhắn, mềm mại hay thì thầm gọi mẹ ơi đã không còn dấu hiệu của sự sống.

Nhiều thảm kịch cứ thế xảy ra làm người ta thấy chấn động và xót xa, nghe qua thì có vẻ thật vô lý nhưng thật ra lại rất có lý. Bạo lực ngôn từ và bạo lực hành động mà bố mẹ gây ra cho con cái có thể sẽ để lại rất nhiều nỗi đau cho các em, thậm chí còn có thể giết chết các em.

Trong cuốn sách Bố mẹ độc hại, Tiến sĩ, chuyên gia tâm lý học Susan Forward đã nói: Trẻ em không thể phân biệt được đâu là thật, đâu là đùa. Chúng sẽ tin những điều bố mẹ nói có liên quan đến mình, và biến nó thành quan niệm của mình.

Nói cách khác, nếu bố mẹ mắng con vô tích sự thì con sẽ thực sự cho rằng mình rất kém cỏi. Còn khi bố mẹ vừa đánh đập vừa nguyền rủa con thì con sẽ nghĩ rằng không ai yêu thương hay quan tâm đến mình, mạng sống của mình chỉ như cọng cỏ, do đó con có thể trở nên bạo lực hoặc trầm cảm, thậm chí là tự tử.

Trẻ thường xuyên bị đánh mắng rất dễ hình thành tính cách không tốt

Những trẻ thường xuyên bị đánh mắng sẽ có những thay đổi lớn về tính cách, rất có thể hình thành hai kiểu tính cách cực đoan.

Kiểu thứ nhất là trầm lặng kiệm lời, nhu nhược và tự ti. Vì sợ hành vi của mình lại chọc giận bố mẹ, bị mắng mỏ đánh đòn nên con làm gì cũng sợ bóng sợ gió, phải nhìn trước ngó sau. Trẻ thà im lặng còn hơn dâm tranh luận vì mình, trở nên thiếu tự tin, nhút nhát và hết sức nhạy cảm khi ở chung với người khác. Dân dần, trẻ sẽ cảm thấy mình không được bố mẹ yêu thương, cảm thấy mình không giỏi việc gì, rầu rĩ buồn bã, chỉ thích chơi một mình và trở nên lầm lì, không hòa nhập được với tập thể, dẫn đến cảm giác bị quan chán đời.

Kiểu còn lại là người có tính cách vô cùng nổi loạn và nóng này, thậm chí có xu hướng bạo lực. Vì bị bố mẹ đánh đập, la mắng lâu ngày nên thể xác và tinh thần của trẻ rơi vào trạng thái căng thẳng cao độ. Chỉ cần không vừa ý, trẻ sẽ nổi nóng gào thét, đối lúc không kiềm chế được bản thân gây ra những hành động làm bản thân và người khác bị thương, đôi lúc sẽ đối chọi và trả đũa bố mẹ.

Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những đứa trẻ thường xuyên bị đánh đập mắng mỏ ở nhà thể hiện những nét tính cách không tốt rõ ràng nhất, có 25.7% trẻ tự ti, 22.1% trẻ lạnh lùng và 56.5% trẻ nóng tính.

Chỉ số IQ của trẻ thường xuyên bị đánh mắng sẽ giảm xuống

Chuyên gia người Mỹ Murray Strauss đã thực hiện một cuộc khảo sát theo dõi, tiến hành kiểm tra trí tuệ đối với 806 trẻ từ 2-4 tuổi ở nước này. Bốn năm sau, ông tiến hành cuộc khảo sát thứ hai vẫn với những đứa trẻ ấy và phát hiện ra một điều: Chỉ số IQ trung bình của những trẻ chưa từng bị trừng phạt thể xác cao hơn 5 điểm so với những trẻ thường xuyên bị đánh đòn.

Strauss tổng kết lại: Bị đánh càng nhiều thì trí thông minh của trẻ phát triển càng chậm, cho dù đánh rất ít cũng vẫn có ảnh hưởng. Thực ra điều này cũng không khó tưởng tượng. Ai cũng có bản năng tìm lợi tránh hại, nếu một đứa trẻ thường xuyên bị đánh mắng khi mắc lỗi thì về lâu về dài, trẻ sẽ tốn rất nhiều công sức để tìm cách tránh những lời quát mắng và những trận đòn hoặc đấu tranh với bố mẹ, từ đó trở nên hiếu chiến hơn. Dưới tác động của hai trạng thái tâm lý này, sức sáng tạo và trí tưởng tượng của trẻ sẽ giảm sút, mà cả hai yếu tố này đều ảnh hưởng đến chỉ số IQ của trẻ.

Tất nhiên, điều này không có nghĩa là chỉ số IQ của trẻ sẽ xuống rất thấp, chỉ là so với bạn bè đồng trang lứa, khả năng nhận thức của trẻ sẽ tụt lại một chút mà thôi.

Bức ảnh bên cạnh là hình ảnh não bộ của hai em bé 3 tuổi được một nhà khoa học quét lại để tìm ra sự khác biệt trong cấu trúc não giữa những đứa trẻ được đối xử dịu dàng và những đứa trẻ thường xuyên bị đánh mắng.

Bên trái là của em bé đầu tiên (được đối xử dịu dàng), còn bên phải là của em bé thứ hai (thường xuyên bị đánh mắng).

Từ bức ảnh này, chúng ta có thể thấy sự khác biệt rất rõ trong hình ảnh não bộ của hai em bé. Các nhà thần kinh học đã giải thích vùng tối trong hình bên phải cho thấy dung tích não bị giảm bớt. Những vùng bị khuyết khiến trí tuệ, sự đồng cảm và các năng lực khác của trẻ bị thiếu hụt trong quá trình lớn lên.

Do bị đánh mắng trong thời gian dài nên đứa trẻ ở bên phải sẽ hung hăng, kém tự tin và ít có động lực chiến đấu hơn khi lớn lên. Còn đứa trẻ bên trái thì ngược lại, bé là người bao dung, lương thiện, có thể dễ đạt được thành công hơn sau khi lớn lên.

Nếu bố mẹ luôn giáo dục con cái bằng việc chửi mắng đánh đập thì thực chất họ đang chứng minh cho con thấy rằng đó cũng là một cách giải quyết vấn đề, sau này trẻ sẽ bắt chước theo. Tuy nhiên, nếu bạn sử dụng các phương pháp giáo dục khác để dạy trẻ kỹ năng nhận thức và tính tự giác cao hơn thì có thể cải thiện khả năng tư duy logic của trẻ. Bởi vậy, câu cửa miệng đánh nhiều quá hóa đần cũng không hẳn là hoàn toàn vô lý.

Thiếu cảm giác an toàn, quan hệ giữa bố mẹ và con cái sẽ trở nên tệ hơn

Nếu trẻ bị bố mẹ đánh đập và la mắng trong một thời gian dài, cảm giác an toàn của trẻ sẽ giảm sút. Khi gặp khó khăn bên ngoài hoặc vô tình mắc sai lầm, trẻ sẽ không báo ngay cho bố mẹ, do đó mối quan hệ với bố mẹ sẽ ngày một xa cách.

Cũng vì thường xuyên bị quát tháo chửi bới nên con cái không cảm nhận được tình yêu thương bố mẹ dành cho mình, chắc chắn trong lòng sẽ thấy rất tủi thân. Tuy nhiên, chúng buộc lòng phải chọn tiếp tục chịu đựng vì kẻ bạo hành chính là bố mẹ mình, dẫn đến khoảng cách giữa bố mẹ và con cái ngày càng rộng hơn, mối quan hệ bố mẹ con cái cũng sẽ ngày càng mờ nhạt, thậm chí một số trẻ còn có thể xuất hiện tâm lý trả thù.

Sau khi mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái trở nên tồi tệ hơn vì những khoảng cách tích lũy theo năm dài tháng rộng, nếu muốn hàn gắn sẽ phải mất rất nhiều công sức, thậm chí đôi khi còn không bao giờ hàn gắn được. Những trải nghiệm tệ hại này

100

đã ăn sâu vào tâm hồn trẻ, từ đó về sau, trẻ sẽ không thể thân thiết với bố mẹ nữa. Vì thế, đánh đập mắng nhiếc sẽ không thể tạo ra một người con hiếu thảo.

Bố mẹ nghiêm khắc cốt cũng chỉ mong con tốt hơn, mong con nhớ lâu hơn, sửa chữa được lỗi lầm. Điều này không đáng trách, song nếu lạm dụng việc chửi bới hoặc dùng hành động bạo lực thì người bị “tổn thương" không chỉ có con cái, mà còn có cả bố mẹ và toàn thể gia đình. Đặc biệt là khi mẹ là người con dựa dẫm và thân thiết nhất, nếu mẹ không làm gì khác ngoài việc đánh đập mắng mỏ con khi chúng còn nhỏ thì chỉ cần nghĩ thôi đã đủ biết ám ảnh tâm lý mẹ để lại cho con lớn nhường nào.

101

5.3 BẮT ĐẦU TỪ “TÂM”, GIÁO DỤC KHÔNG ĐÒN ROI

Khi con làm điều gì sai mà mẹ tức giận đánh đập mắng mỏ ẻ là vì người mẹ tức giận ấy không con thì hành động đó có thể là nghĩ ra cách giáo dục nào tốt hơn.

Thử ngẫm mà xem, mục đích ban đầu của chúng ta khi đánh đập và la mắng con cái chỉ để con nhận ra tính nghiêm trọng trong lỗi lầm của mình và cố gắng sửa sai. Nhưng tiếc thay, áp dụng hình phạt đơn giản này lại là một cách giáo dục rất tiêu cực và kém cỏi, là một phản xạ có điều kiện hết sức nguyên thủy được hình thành do sự thúc đẩy của cơn giận. Thay vì gọi đây là một phương pháp giáo dục, ta nên gọi nó là phương pháp giải tỏa cảm xúc thì hơn.

Bởi vậy, để giáo dục con cho tốt, trước tiên bạn phải kiềm chế được cảm xúc của mình, tự nhủ với bản thân rằng có rất nhiều cách để phạt con, mà mục đích của hình phạt không chỉ để con biết mình đã sai, mà quan trọng là để con biết mình sai ở đâu. Chỉ khí mẹ kiểm soát được cảm xúc, giao tiếp với con bằng cả trái tim thì mới có thể đưa ra phương pháp nuôi dạy con khoa học và hiệu quả một cách lý trí.

102

Tiểu Tân là một giáo viên tiểu học đã theo nghễ gần 15 năm.

Từng chứng kiến rất nhiều vị dụ trẻ em bị hủy hoại vì bị bố mẹ đánh đập mắng chửi nên trước khi sinh con, cô đã tự nhủ phải tự kiểm chế, nhất định phải dùng những phương pháp tốt hơn để dạy dỗ con thay vì đánh mắng.

Vì thế, cô đã đọc rất nhiều sách, tìm hiểu về quá trình phát triển tâm lý trẻ em. Hiện con cô đã học lớp 3, bé lễ phép, học giỏi, lại tự tin và không bao giờ nói dối, cũng sẵn sàng nhận lỗi sai khi mắc lỗi, đồng thời vui vẻ sửa chữa lỗi lầm. Em luôn tích cực và rạng rỡ như ánh mặt trời.

Một đứa trẻ ưu tú cũng sẽ có lúc mắc lỗi, có điều khi mắc lỗi, Tiểu Tân sẽ nói chuyện với con thật chân thành, như vậy không chỉ giúp cô hiểu rõ hơn suy nghĩ của con mà còn cùng con đặt ra các quy tắc phạt hợp lý. Chẳng hạn, nếu con mắc lỗi một lần, con sẽ bị phạt dọn dẹp nhà vệ sinh; con phải vừa dọn vừa nghĩ xem mình đã sai ở đâu và làm thế nào để sửa sai. Sau khi dọn xong nhà vệ sinh, bê sẽ báo cáo với Tiếu Tân, vì tất cả những kết quả bé có được đều nhờ tự mình nghĩ ra nên bé cũng sửa sai rất nhanh.

Trong quá trình trưởng thành, trẻ sẽ mắc phải đủ mọi lỗi lầm.

Là mẹ, bạn nên đứng về phía con, cùng nhau chống lại lỗi lầm thay vì đánh đồng con với lỗi lầm rồi tỏ ra chán ghét và trút lên đầu con những lời thậm tệ, thậm chí là đánh đập con. Kết quả là mẹ thì tức muốn phát điên, còn con vẫn không hiểu mình sai ở đâu, có đánh mắng cũng chẳng mang lại tác dụng.

Trong ví dụ trên, Tiêu Tân luôn làm theo tôn chỉ ban đầu của mình, đó là khi con mắc lỗi, khéo léo đặt ra những quy tắc xử phạt với con, vừa dịu dàng mà không thiếu phần cứng rắn, đi thắng vào trọng điểm. Cách làm này sẽ giúp trẻ dễ tiếp nhận hơn,

103

không chỉ giúp trẻ hăng hái nhận lỗi và sửa lỗi mà còn có thể rèn luyện cho trẻ những đức tỉnh tốt như khả năng quy nguyên và tự kiểm soát.

Đọc đến đây, chắc hẳn một số bà mẹ sẽ cho rằng chỉ cần nhìn lũ oắt con nghịch ngợm nhà mình thôi là đã đủ phát điên rồi, làm sao mà "giao tiếp bằng cả trái tim" nổi, chắc chỉ có thể giao tiếp bằng cách “mắng mỏ” và “quy tắc bàn tay thuận" thôi. Kể cũng phải, con mắc lỗi nhỏ thì không sao, nhưng nếu là lỗi lớn thì mẹ cũng chỉ là con người, làm sao có thể kiểm chế được cảm xúc của mình?

Lúc đầu, Tiểu Tân cũng gặp phải tình huống như vậy, ví dụ như con đã 5 tuổi mà vẫn thích cho chân lên miệng cắn! Cô thật sự tức đến nỗi không biết trút vào đâu, có lúc không nhịn được cũng nổi đóa lên. Nhưng kết quả cuối cùng là con ấm ức khóc ẩm lên, còn Tiểu Tân cũng giận tím mặt, rõ ràng đây không phải là điều cô mong muốn.

Sau này, cô thiết kế một khu vực “nhìn tường hối lỗi" trong nhà, đặt một chiếc ghế tựa vào đó. Mỗi lần con mắc lỗi, cô sẽ cho con ngồi vào ghế một lát, căn cứ theo giao hẹn để cả hai mẹ con bình tâm lại vài phút. Hết thời gian, cô sẽ dừng công việc mình đang làm lại để nói chuyện với con, nói cho con biết tại sao mình phải phạt con.

Chọn phương pháp giống như Tiểu Tân không chỉ có thể làm cho hai mẹ con cùng bình tĩnh lại, tránh khỏi xích mích mà còn có thể giúp trẻ nhận ra sai lầm của mình, có thể bình tâm nghe mẹ nói. Ngoài ra, các mẹ có thể đa dạng hóa cách xử phạt trẻ như một số cách sau:

104

• Tịch thu món đồ chơi yêu thích của con

Đứa trẻ nào cũng có thứ mình rất để tâm, có thể là đồ chơi, văn phòng phẩm hoặc một số đồ dùng thú vị. Bạn hãy thỏa thuận trước với con rằng, nếu con mắc lỗi thì bạn sẽ lấy đi thứ con thích, cho đến khi con sửa được hẳn lỗi sai rồi mới trả lại.

• Trò chơi trừng phạt nhặt đậu

Trộn các loại đậu bạn có trong nhà như đậu nành, đậu xanh, đậu đỏ lại với nhau, sau đó yêu cầu trẻ tách đậu ra, không tách xong thì không được xem bộ phim hoạt hình yêu thích. Làm vậy không chỉ có tác dụng xử phạt mà còn rèn luyện khả năng phối hợp nhịp nhàng giữa tay và mắt của trẻ, đồng thời rèn luyện tính kiên nhẫn.

• Quy luật hậu quả

Hãy để trẻ tự trải nghiệm hậu quả của việc mắc lỗi. Khi thấy rằng hậu quả thật sự tồi tệ, trẻ sẽ chủ động suy nghĩ và sửa chữa lỗi lầm.

105

5.4 KIÊN TRÌ GIÁO DỤC PHI BẠO LỰC, BÌNH TĨNH CHỜ NGÀY HÁI QUẢ NGỌT

Tôi từng đọc được một câu có đại ý thế này: “Nếu bạo lực có thể dạy ra được một đứa trẻ ngoan thì trên đời đã không có học sinh dốt, không có trẻ con phá phách, cũng không có thiếu niên bất hảo, lại càng không có thanh niên phạm tội."

Những ví dụ ở những chương trước đã cho chúng ta biết rằng chính việc sử dụng biện pháp giáo dục bạo lực như đánh đập, mắng mỏ đã khiến nhiều trẻ em trở thành những thanh thiếu niên bất lương, nổi loạn, thậm chí sa chân vào con đường phạm pháp. Là một người mẹ thân thiết gần gũi với con, bạn cần loại bỏ hình thức giáo dục bạo lực thì con cái mới có thể cởi mở vui tươi, hạnh phúc mà lớn lên.

Trái ngược với giáo dục bạo lực là giáo dục phi bạo lực. Vậy giáo dục phi bạo lực là gì? Mẹ phải làm gì để giáo dục con mà không cần dùng đến bạo lực?

Giáo dục phi bạo lực là một dạng giáo dục không sử dụng bất cứ ngôn ngữ hoặc hành vi nào mang tính bạo lực. Hãy đọc phần giới thiệu của bộ phim tài liệu dưới đây, bạn sẽ lập tức hiểu ra vấn đề.

106

Bộ phim này có tựa đề là Vương quốc trẻ em, kể về cậu bé Trì Diệc Dương vô cùng nghịch ngợm phá phách, khiến người ta hết sức đau đầu.

Ở trường, cậu thích vi phạm nội quy, bắt nạt các bạn cùng lớp, là kiểu trẻ con làm người ta vừa trông thấy đã phải kêu ca: "Thẳng nhóc này gọi đòn thật đấy!". Tuy nhiên, giáo viên của cậu không bao giờ đánh hay mắng mà luôn đối xử nhẹ nhàng với cậu.

Khi cậu bắt nạt các học sinh khác, thầy bể cậu lên, đưa đến văn phòng, đặt cậu xuống một cái ghế rồi phạt cậu ngồi đó 10 phút. Cậu ngồi trên ghế cũng không yên, cứ quay qua quay lại mãi. Nhưng thầy vẫn nhẹ nhàng như lúc đầu, mấy phút sau mới đi đến ngồi xuống trước mặt cậu, nói cho cậu biết mình sai ở đâu, không được làm điều gi.

Trong lúc nói chuyện với Trì Diệc Dương, thầy không dạy đời, phán xét, lại càng không chế giễu mà hoàn toàn chấp nhận lỗi lầm của cậu, sau đó hướng dẫn cậu. Tuy nhiên, điều khiến mọi người tức giận là sau khi ra khỏi văn phòng, Trì Diệc Dương lại quay sang gây gỗ đánh nhau, tiếp tục vi phạm nội quy, tiếp tục bắt nạt người khác. Nhưng giáo viên vẫn không tức giận. Thầy lại bể cậu bé về văn phòng, để cậu ngồi phạt trên ghế 10 phút... Cứ như thế, cậu bé còn làm sai thì thầy lại tiếp tục giảng giải.

Từ đầu chí cuối, thầy không hề đánh cậu một roi, cũng không sỉ nhục cậu, càng không nói những câu như: "Thằng nhóc hư đồn", "Ai cũng ghét trò". Nhờ sự kiên nhẫn chỉ dạy của thầy giáo, Trì Diệc Dương dần dần chủ động duy trì trật tự. Khi thấy các bạn khác cãi nhau, cậu sẽ đứng ra giảng giải: “Cậu không được bắt nạt cậu ấy, vì..." Lời cậu bé nói giống hết lời thầy đã nói.

Từ đó có thể thấy rằng, sự thay đổi chậm rãi của Trì Diệc Dương vẫn luôn đi theo hướng tích cực, và người đóng vai trò làm gương tốt chính là thầy giáo.

107

Phương pháp giáo dục giống như giáo viên của Trì Diệc Dương là giáo dục phi bạo lực. Các giáo viên có thể truyền dat đến các mẹ rằng, nếu muốn con mình thay đổi thì mẹ nên học cách chấp nhận lỗi lầm của con, cho phép con mắc lỗi như thấy giáo trong bộ phim tài liệu này thì mới có thể tạo ra sự đồng cảm khi nói chuyện với con, sau đó tập trung vào việc làm thế nào để dạy con sửa đổi.

Nhà tâm lý học Friedrich' cho rằng: "Trẻ em cần được yêu thương, nhất là vào những lúc trẻ không đáng được yêu thương".

Có lẽ khi một đứa trẻ nghịch ngợm gây sự thì trong mắt mẹ, con thật sự làm mẹ rất bực bội, nhưng đây mới chính là lúc trẻ cần đến sự quan tâm chăm sóc nhất. Bởi con đã làm sai rồi, trong lòng con thực sự rất lo lắng bất an, con mong mỏi được mẹ thông cảm, chấp nhận và bao dung, cho con một cơ hội để sửa chữa. Lúc này đây, nếu mẹ ôm con vào lòng là mẹ đã chấp nhận lỗi lầm của con bằng một hành động rất đỗi thân thiết. Như vậy, trẻ mới có thể chấp nhận bản thân mình. Sau đó, mẹ sẽ cảm hóa trẻ bằng hành động, âm thẩm tác động lên trẻ cho đến khi trẻ từ từ sửa chữa lỗi lầm của mình.

Như người ta thường nói: "Giáo dục không phải là những gì bạn nói và những gì trẻ nghe, mà là những gì bạn làm và những gì trẻ học". Trong giáo dục con cái, đừng chọn bạo lực và cũng đừng mắng nhiếc, các mẹ hãy là chính mình để con cái noi theo. Sau một thời gian, chắc chắn trẻ sẽ có những thay đổi nhất định.

Cách giáo dục phí bạo lực này có thể không mang lại hiệu quả ngay lập tức, nên nhất định bạn phải có đủ kiên nhẫn và đầu tư thời gian thì mới chứng kiến được sự trưởng thành của con. Nhà giáo dục người Đức Jaspers đã viết trong cuốn Giáo dục là gì như sau: “Bản chất của giáo dục là cái cây này lay chuyển cái cây khác, đám mây này thúc đẩy đám mây khác, tâm hồn này đánh thức tâm hồn khác".

Nếu mẹ trở thành một cái cây để lay chuyển con, trở thành một đám mây để thúc đẩy con thì có thể từ từ đánh thức tâm hồn con và thong thả chờ ngày hái quả ngọt.

109

5.5 ĐỪNG DỌA CON ĐẾN MỨC SUY NHƯỢC THẦN KINH

T rong cuộc sống, có lẽ một số mẹ sẽ cho rằng, nếu không thể đánh mắng thì mình sẽ hù dọa chắc chắn con sẽ sợ, không dám tái phạm và ngoan ngoãn sửa lỗi lầm của mình. Nhưng mẹ không ngờ rằng, dù con có sửa đổi sau khi bị dọa thì đó cũng chỉ là biểu hiện bên ngoài, còn bên trong con có chịu phục hay không vẫn còn là ẩn số.

Hơn nữa, một khi mẹ hù dọa con quá mức sẽ gây ra hậu quả xấu cho con, trong trường hợp nghiêm trọng thậm chí còn khiến trẻ sợ hãi đến mức suy nhược thần kinh. Do đó, nếu mẹ muốn dùng cách dọa con thay cho đánh đập mắng mỏ sẽ không có tác dụng.

Tiểu Mỹ là một cô bé thông minh hoạt bát, đương nhiên bé cũng khá nghịch ngợm, thường đóng vai chị lớn trong nhóm các bạn bằng tuổi. Cho dù ở trường mẫu giáo hay ở nhà, bé luôn có rất nhiều ý tưởng mới lạ, ngoài ra còn có thể rủ rê và đầu têu cho các bạn chơi một số trò theo ý nghĩ của mình. Bé thường khiến cho nhà cửa loạn cào cào, mẹ đã trách mắng nhiều lần nhưng không ăn thua.

Lúc chơi với các bạn trong sân chơi của khu chung cư, Tiểu Mỹ lại xui lũ trẻ nhổ sạch cỏ trên sân chơi. Sau đó, tất cả bị quản lý khu chung cư mắng cho một trận. Hôm đó mẹ giận lắm, nói nếu Tiểu Mỹ còn tiếp tục gây chuyện thì mẹ sẽ bán bé đi hoặc mang cho bả đồng nát. Mẹ vừa nói thế đã thấy có hiệu quả ngay, mấy ngày sau đó, bé đã ngoan ngoãn hơn nhiều.

Mẹ lấy làm mừng thầm mấy ngày liền, cảm thấy hù dọa có hiệu quả hơn khuyên răn và mắng mỏ, vì thế nghiện luôn cách làm này. "Này, con mà không thu dọn đồ chơi là mẹ nhốt con vào phòng tối đấy", "Nếu con còn ăn uống chậm như thế nữa là mẹ sẽ ném con vào thùng rác"... Càng ngày mẹ càng dọa nạt nhiều, mà dù sao Tiểu Mỹ cũng là trẻ con, không thể lần nào cũng kiểm soát được mình mà làm theo đúng lời mẹ nói, khiến thần kinh của bé căng như dây đàn, sợ mình không cần thận sẽ làm sai. Cô bé vốn dĩ hiếu động, ham chơi, suy nghĩ tích cực bắt đầu trở nên trầm tính hơn, hay mất tập trung, suy giảm trí nhớ, làm gì cũng sợ bóng sợ gió, nhưng đau lòng nhất chính là đêm nào đi ngủ em cũng nói mê “Mẹ ơi, đừng vút con đi..."

Tiểu Mỹ trong ví dụ trên thường khó tập trung, suy giảm trínhớ, mệt mỏi và dễ kiệt sức. Nếu trẻ thường xuyên bị đau đầu, chóng mặt hoặc chán ăn, hay gặp ác mộng, lại nhạy cảm quá mức với các kích thích, sợ ánh sáng và âm thanh thì đó đều là biểu hiện của suy nhược thần kinh, mẹ nhất định phải chú ý đưa trẻ đi điều trị kịp thời. Nếu cứ tiếp tục tái diễn tình trạng này, rất có thể trẻ sẽ rơi vào trạng thái trầm cảm. Nguyên nhân sâu xa của triệu chứng này chính là sự uy hiếp và hù dọa của mẹ.

Trong mắt nhiều bà mẹ, dọa con cũng là một cách giáo dục, mà còn là một phương pháp giáo dục vô cùng hiệu quả, mười lần như một. Đúng là với những trẻ có nhân thức chưa hoàn thiện, các em sẽ rất dễ tin lời mẹ nói là thật nên mới trở nên cẩn thận hơn.

Tuy nhiên, trẻ con lại rất nhạy cảm mềm yếu, phụ thuộc vào

mẹ và sợ nhất là bị bỏ rơi. Do vậy, nhiều lúc mẹ chỉ cần tùy tiện dọa một câu đại ý như “Mẹ không cần con nữa" đã khiến tâm hồn trẻ bị tổn thương sâu sắc, thậm chí còn có thể khiến trẻ sợ đến mức suy nhược thần kinh. Theo thống kê, 65% trẻ em mắc bệnh suy nhược thần kinh trên thế giới là do bị mẹ hù dọa, trong đó phần lớn là những trẻ đang ở độ tuổi đi học.

Nguyên nhân là do áp lực từ việc học hành của con đôi khi cũng không kém gì áp lực do thành tích hoạt động của công ty và cấp trên của các mẹ mang tới khi đi làm. Khi điểm thì sụt giảm, trẻ không những không nhận được sự động viên của mẹ mà còn phải nhận nhiều lời mắng mỏ, thậm chí là hù dọa như "Không lo học hành cho đàng hoàng thì chỉ có nước về quê làm ruộng thôi", "Học dốt như thế thì có đi nhặt rác”, “Con mà còn thế này nữa là mẹ mặc xác con đấy"...

Từng có một cô bé bị mẹ dọa rằng “nếu không chăm chỉ học hành thì chỉ có thể đi theo bà cụ tầng dưới đi nhặt rác thôi con ạ" khi điểm số của em quá thấp. Đã vậy, mẹ còn cố tình lôi con xuống thùng rác xem thử, nào là cơm thừa canh cặn, rác thải sinh hoạt, thậm chí cả phân động vật... mùi hôi tanh bốc lên làm con gái suýt nôn thốc ra. Từ đó trở đi, thùng rác đã làm cô bé bị ám ảnh tâm lý, vừa nhìn thấy nó là đã vội tránh xa. Thành tích học tập của cô bé ngày càng đi xuống cũng là lúc áp lực tâm lý của em cũng ngày một nặng nề, mới mấy tuổi đầu đã xuất hiện triệu chứng của bệnh suy nhược thần kinh.

Nếu trẻ đã có triệu chứng suy nhược thần kinh hoặc có xu hướng này thì bố mẹ cần tích cực động viên con hợp tác với bác sĩ để điều trị dứt điểm. Đồng thời, mẹ cũng nên nhận thức rằng, việc hù dọa kích thích trẻ mà mẹ cho là vì mục đích tốt đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ. Mẹ nên kịp thời nói chuyện tâm sự với trẻ, giúp đỡ và động viên trẻ nhiều hơn, giúp trẻ thay đổi môi trường xấu, giảm bớt gánh nặng tinh thần của trẻ.

Ngoài ra, mẹ có thể cho trẻ tham gia nhiều hoạt động vui chơi giải trí hơn, đảm bảo giấc ngủ cho trẻ và cùng trẻ ra ngoài đi dạo trong những ngày nghỉ lễ. Mẹ cũng nên động viên con lên kế hoạch học tập với thái độ tích cực, để con dần xây dựng lòng tin và can đảm để vượt qua khó khăn.

113

CHƯƠNG 6 BIẾT TỨC GIẬN

TỨC GIẬN ĐÚNG CÁCH GIÚP MỐI QUAN HỆ GIỮA BỐ MẸ VÀ CON CÁI HÒA THUẬN HƠN

Các chương trước trong cuốn sách này đều nhấn mạnh các bà mẹ nên kiểm soát cảm xúc của mình, vậy điều đó có đồng nghĩa với việc mẹ không được nổi nóng, dù các con có mắc lỗi lớn đến đâu thì mẹ chỉ cần nói nhẹ nhàng vài lời? Phải chăng điều đó có nghĩa là khi xảy ra chuyện lớn, mẹ cũng không được nổi giận trước mặt con, lúc nào cũng là một người mẹ thanh lịch?

Mẹ cũng là người bình thường, cũng có lúc vui buồn hờn giận, rất khó có thể giữ thái độ hòa nhã, nhất là khi đối mặt với những đứa con nghịch ngợm, muốn không tức giận cũng khó. Hơn nữa, sau này khi bước chân vào xã hội, trẻ cũng sẽ phải đối mặt với những cảm xúc tiêu cực từ người khác và từ chính mình. Nếu mẹ cứ một mực giúp trẻ tránh né thì trái lại sẽ không thể giúp trẻ rèn luyện và nâng cao khả năng quản lý cảm xúc của bản thân. Điều quan trọng là mẹ cần biết nổi giận như thế nào, nổi giận khi nào và nổi giận đến mức độ nào...

6.1 MẸ KHÔNG NỔI NÓNG THÌ KHÔNG THỂ NUÔI DẠY ĐƯỢC CON CÁ TÍNH

Phụ nữ thời xưa được dạy phải tuân theo tam tòng tứ đức, làm một người vợ hiền lành dịu dàng. Khi lên 10 tuổi, các bé gái sẽ được các cô giáo dạy dỗ tại nhà về “công dung ngôn hạnh", như thể phụ nữ là phải "dịu hiền", lúc nào cũng phải điềm tĩnh, dù con và chồng có làm gì quá đáng cũng phải nhịn, thế mới là hiện thân của "hiển lương thục đức".

Tuy nhiên trong xã hội hiện đại, tất cả chị em phụ nữ đã có tính cách độc lập hơn, họ cũng lăn lộn trong xã hội như đàn ông chứ không e ấp sống dưới đôi cánh chở che của người chồng nữa. Do đó, nhẫn nại mù quáng dường như đã lỗi thời. Chỉ có những người mẹ sống đúng với cá tính của mình mới có thể ảnh hưởng đến con cái ở một mức độ nhất định, giúp con có thể tạo nên bản sắc của riêng mình.

Mẹ Tiểu Cường là nhân viên hành chính của một tập đoàn, đã làm việc ở đây 10 năm và vẫn là một nhân viên hành chính bình thường. Khi nói về chị, ấn tượng sâu sắc nhất của mọi người trong công ty chính là tốt tính, không nóng này, nhưng đồng thời họ đều biết chị là người dễ sai bảo và bắt nạt nhất. Vì vậy, chỉ cần có tranh chấp về quyền lợi, đồng nghiệp sẽ đẩy chị vào vị trí bất lợi nhất, còn chị cũng chỉ biết nén giận, chưa bao giờ lên tiếng phản đối.

* Đạo đức, lời nói, dung mạo, nhu mì vâng lời.

116

Ở nhà, chị cũng sống với chồng theo phương châm "một điều nhịn là chín điều lành". Hễ chồng đã lên tiếng thì dù có sai, chị cũng không tranh cãi, điều đó đã khiến chồng "làm vương làm tướng" trong nhà, cho rằng mình là người quyết định tất cả mọi việc, kể cả những việc quan trọng cũng không hề bàn bạc với vợ.

Con bị bắt nạt, chị cũng dạy con có nhẫn nhịn cho qua chuyện. Không ngờ một ngày nọ, con trai bị một anh lớp trên ở trường bắt nạt, dọa đánh rồi đòi tiền. Nhưng cậu bé vẫn cố nhịn, không nói với thầy cũng không nói với mẹ, nghĩ bụng thôi cố chịu cho xong việc, không ngờ còn gặp phải những điều tồi tệ hơn: Bạn học trực nhật cùng ca với cậu bé bỏ về ngay khi tan học, đùn đẩy toàn bộ nhiệm vụ dọn vệ sinh lớp cho cậu; những món đồ dùng học tập mới mua của cậu bé cũng bị bạn khác cướp mất...

Trong ví dụ trên, chính vì người mẹ quá nhẫn nhịn, dạy con trở thành người nhẫn nhịn nên mới khiến cho cậu bé cắn răng chịu đựng cho dù bị bắt nạt đủ kiểu ở trường. Bạn thử nghĩ xem, nếu cứ tiếp tục chịu đựng như thế thì điều gì đang chờ đợi cậu bé ở phía trước? Có thể cậu sẽ đột ngột bùng nổ, làm ra những chuyện người thường không thể hiểu nổi khi mất kiểm soát; có thể cậu sẽ hoàn toàn trở thành một người nhu nhược vì chịu đựng quá lâu, chọn làm một con đà điểu trong bất cứ trường hợp nào.

Mẹ là đối tượng con bắt chước nhiều nhất. Trong giáo dục gia đình, cách xử sự của mẹ chính là một hình thức giáo dục vỡ lòng và thường trở thành hình mẫu cho trẻ học theo.

Nếu mẹ dám nổi giận, dám lên tiếng và phản kháng tất cả những hành động bất công với mình, thậm chí có cách xử lý độc đáo và khôn ngoan của riêng mình thì con trẻ cũng sẽ dần dần học theo, điều đó sẽ tạo nên một dấu ấn đậm nét trong tính cách trẻ, để trẻ dần biến nó thành khí chất của mình.

117

6.2 TỨC GIẬN ĐÚNG CÁCH GIÚP MỐI QUAN HỆ GIỮA BỐ MẸ VÀ CON CÁI HÒA THUẬN HƠN

Hiện nay, rất nhiều bà mẹ đều có chung một nỗi băn khoăn: Con mắc lỗi nghiêm trọng nhưng không dám nổi nóng với con, chồng cũng không giúp được gì, mẹ không biết phải dạy con như thế nào nên cứ bứt rứt mãi, khiến nội tâm tưởng chừng như sắp tan vỡ đến nơi.

Thật ra, nếu cảm xúc này tích lũy lâu ngày sẽ rất độc hại, tốt hơn hết là bạn nên trút bỏ nó ngay khi sự việc xảy ra. Làm vậy không những có thể giải tỏa cảm xúc cá nhân mà còn có thể mang lại hiệu quả giáo dục tốt hơn cho con. Nhưng chúng ta lại không được mắng mỏ đánh đập con, vậy thì mẹ nên làm thế nào để thể hiện cảm xúc một cách chính xác đây? Các mẹ có thể thử những cách sau đây.

CÁCH THỨ NHẤT: Nói ra sự bất mãn của mình

Đại Hùng là một cậu bé vô cùng hiếu động. Năm 4 tuổi, cậu thích nhún nhảy trên sô pha đến nỗi làm cho bộ số pha mất hẳn độ đàn hồi. Khi cùng mẹ đi mua sắm, em cứ nhảy lên nhảy xuống như một con khỉ, lúc nào cũng tràn trề năng lượng, dường như không biết một là gì.

Nhưng dù hiếu động đến đâu, chỉ cần mẹ nghiêm mặt nói với em rằng "Mẹ sắp nổi giận rồi đấy" là em sẽ dùng lại. Có lần hai mẹ con đi siêu thị, em đang chạy điên cuồng thì mẹ đã đuổi theo giữ chặt lấy em, nhìn vào mắt em và nói một cách nghiêm túc: "Mẹ đang rất giận đấy", vậy là em bình tĩnh lại ngay.

Thực chất, thể hiện sự bất mãn của mình bằng lời nói tương đương với việc nhắc nhở trẻ nhìn lại mình, kiểm chế hành vi xấu của mình, mà cơn giận của mẹ cũng được xoa dịu. Đặc biệt khi ở nơi công cộng, mẹ nói như vậy không chỉ giữ thể diện cho con mà ở một mức độ nhất định mà còn có thể ngăn bản thân mất kiểm soát cảm xúc.

CÁCH THỨ HAI: Đừng quá coi trọng thể diện

Chúng ta thường gặp phải tình huống sau: Khi không kiểm chế được cảm xúc và nổi cơn tam bành, chúng ta nói chuyện rất chói tai với con, nhưng sau khi thốt ra những lời đó, chúng ta lại cảm thấy áy náy vô cùng. Nhưng vì thể diện, chúng ta vẫn không chịu nói lời xin lỗi.

Thực ra, giữa bố mẹ và con cái kỵ nhất là từ “thể diện".

Nếu trong quá trình nổi cáu, chỉ cần ý nghĩ “có phải mình nặng lời quá rồi không" xuất hiện, mẹ hãy gạt hết thể diện của mình sang một bên, xin lỗi con bằng giọng chân thành ngay lập tức, hẳn mẹ sẽ thấy hành động này hiệu quả một cách bất ngờ.

Bởi vì điều này chứng tỏ bạn rất coi trọng cảm xúc của con, nguyên nhân khiến bạn tức giận là do hành vi của con thật sự không đúng, hoặc con đã mắc lỗi nghiêm trọng và cần phải kiểm điểm sâu sắc.

Sau khi mẹ xin lỗi, nếu trẻ không nghe hoặc không trả lời những gì mẹ nói thì mẹ có thể đếm thẩm từ 1 đến 5 trong lòng, sau đó hít một hơi thật sâu rồi nói chính xác cảm xúc của mình ra: "Mẹ thật sự rất buồn và tủi thân, con cứ ương bướng thế này thì mẹ sẽ giận đấy!"

Một lời xin lỗi như vậy sẽ cắt ngang cuộc cãi vã giữa bạn và con, đồng thời tuyên bố việc giải tỏa cảm xúc đến đây là kết thúc, tiếp theo mình phải làm việc chính: xử lý cảm xúc và giải quyết vấn đề. Nói cách khác, bạn có thể mắng hay nói bất cứ điều gì mình muốn khi tức giận, nhưng bạn phải học được cách chấm dứt nó, bởi vì cảm xúc thường bị phóng đại lên sau khi chúng ta giãi bày. Cũng giống như khi chúng ta bày tỏ sự bất mãn của mình với ai đó, càng liệt kê những lý do khiến mình bất mãn với đối phương thì chúng ta lại càng thấy bất mãn với người đó hơn.

Do đó, sau khi thể hiện sự tức giận, chúng ta sẽ có xu hướng trở nên tức giận hơn. Vậy điều chúng ta cần làm ngay lúc này là dùng phương pháp “xin lỗi ngay tức khắc" để làm nguội cảm xúc phẫn nộ, ngăn chúng lan rộng và làm tổn thương con.

CÁCH THỨ BA: Đưa tình yêu thương vào khi đang “mắng” con để thể hiện cảm xúc

Thực chất, những lời phê bình của chúng ta với con đều xuất phát từ tình yêu dành cho con. Nhưng rất nhiều bà mẹ đã thốt ra những lời không hề có “tình yêu” khi đang nổi nóng với con.

Nếu lồng ghép một cách thích hợp một số câu thể hiện tình yêu vào những tiếng mắng giận dữ này, trẻ sẽ cảm thấy lời mẹ nói không hề có tính công kích, khiến trẻ có cảm giác “mẹ nói như vậy chỉ vì yêu mình thôi", đồng thời sẽ bằng lòng chấp nhận sai lầm của mình để sau đó thay đổi. Nếu bạn thêm một số động tác cơ thể như ngồi xổm xuống và ôm trẻ vào lòng thì có thể giúp trẻ giảm bớt “cảm giác bị tấn công" trong lòng để cảm nhận được nỗi khổ tâm của mẹ.

Chẳng hạn, bạn có thể nói với con như thế này: “Mẹ đã nói với con bao nhiêu lần là đừng leo trèo lên cao rồi mà sao con không nghe! Con có biết mẹ lo lắng cho con như thế nào không? Nếu con ngã từ trên cao xuống thì mẹ sẽ đau lòng lắm. Mẹ biết con không phải là em bé nghịch ngợm, nhưng mà mỗi lần con không vâng lời mẹ, mẹ sẽ buồn lắm...” Hay: "Đã bao nhiêu lần mẹ dặn con làm bài tập về nhà thì đừng lề mề mà con không nghe. Con có biết đi ngủ muộn sẽ hại sức khỏe lắm không? Con không biết mẹ sẽ xót con à?"

Một khi mẹ nói ra những lời như vậy, con sẽ dễ chấp nhận cơn giận của mẹ hơn, cũng không ảnh hưởng quá lớn đến mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái.

CÁCH THỨ TƯ: Đặt ám hiệu riêng

Khi ở cạnh con, các mẹ có thể chuyển hướng sự chú ý của bản thân bằng cách đặt ra ám hiệu. Ám hiệu này cần được hai mẹ con bàn bạc trước với nhau. Thông qua việc tạo ra các ám hiệu, cả mẹ và con đều có thể tạm thời dập tắt những cảm xúc sắp "vỡ để" bùng nổ, đồng thời không cần phải đoán xem vì sao đối phương lại nổi nóng, điều này giúp việc giao tiếp giữa hai mẹ con dễ dàng hơn.

121

Dương Lệ là mẹ của một em bé 4 tuổi. Khi con được 3 tuổi, chị đã giao hẹn một ám hiệu với con mình: Khi mẹ tức giận, tủi thân và muốn khóc, mẹ sẽ hét to "khỉ nhỏ đỏ mặt".

Ban đầu, chỉ khi con làm sai điều gì đó khiến mẹ tức giận, mẹ mới hét lên "khỉ nhỏ đỏ mặt”, sau đó con sẽ chạy tới hỏi "Tại sao a?”. Lúc đó, mẹ sẽ nói với con lý do tại sao mình nổi giận và dạy con làm cách nào cho đúng. Sau khi nghe xong, con sẽ nhanh chóng sửa lỗi, mọi chuyện ban nãy giống như đang chơi một trò chơi gia đình rất nhẹ nhàng vậy.

Sau này con tức giận, con cũng sẽ bắt chước mẹ hét lên "khỉ nhỏ đỏ mặt". Mẹ cũng học theo con hỏi: “Sao thế bé yêu, có chuyện gì làm con khó chịu à?" Sau đó, con sẽ kể từ đầu chí cuối cho mẹ nghe như "Bạn tốt của con không cho con chơi đồ chơi”, “Mẹ không mua đồ chơi cho con..." Khi trẻ nói ra nguyên nhân, mẹ có thể “bốc thuốc đúng bệnh" để giảng giải cho con nghe.

Đôi khi cả mẹ và con đều tức giận, họ sẽ nói "khỉ nhỏ đỏ mặt" với nhau rồi tự giải thích lý do tại sao mình không vui, hành động này đã giúp hai mẹ con đều đạt được hiệu quả giao tiếp.

Trong ví dụ, người mẹ đã xây dựng thành công cầu nối giao tiếp lý tưởng với con mình bằng cách đặt ra ám hiệu, biến việc trút bỏ cảm xúc thành một “trò chơi” thú vị đối với con, chị đã thành công trong việc chuyển sự chú ý của con sang việc giải quyết vấn đề. Thật ra, đây chính là mẹo quản lý cảm xúc cấp cao, được gọi là phương pháp Chuyển hướng sự chú ý.

Phương pháp này không chỉ giúp mẹ giải tỏa cảm xúc một cách tích cực mà còn giúp trẻ phân biệt và kiểm soát cảm xúc của bản thân tốt hơn, giúp cho mối quan hệ giữa mẹ và con không trở nên căng thẳng.

122

6.3LÚC NỔI NÓNG, ĐỪNG GIẬN CÁ CHÉM THỚT VỚI CON

Nhiều việc trên đời có đến 80 - 90% là không như rý. ý. Trong thế giới của người lớn, trên có mẹ già dưới có con nhỏ, những áp lực đến từ công việc và cuộc sống thường làm con người ta có cảm giác sụp đổ. Khi gặp sức ép hoặc ở trạng thái mỏi mệt, cảm xúc của con người rất dễ bùng nổ.

Khi cảm xúc của một người mẹ bùng nổ, điều khó nhất là không trút giận sang người khác, đặc biệt là không trút giận sang những người thân thiết nhất với mình, đó là chồng và con.

Người ta có câu rằng: “Tức giận là bản năng, không “giận cá chém thớt" mới là bản lĩnh." Không giận cá chém thớt là trình độ tu dưỡng cao nhất, tuy nhiên để làm được như vậy thì lại rất khó. Nhưng vì con cái, một người mẹ sẽ phải thử làm điều đó, bởi vì hành động này chỉ khiến mọi việc trở nên tồi tệ hơn. Song, trong cuộc sống lại có hằng hà sa số những trường hợp khiến mẹ giận lây sang con.

Một cặp vợ chồng cãi nhau chỉ vì những việc vặt trong nhà, trong cơn tức giận, người mẹ đã ném đứa con 7 tháng tuổi xuống đất khiến đứa bé ra đi ngay tại chỗ!

Một người mẹ khác tức giận với ông chủ ở chỗ làm. Về đến nhà thấy con là ngứa mắt, chỉ cần đứa trẻ làm cô không hài lòng dù chỉ một chút, cô liền bắt đầu gào thét, chửi bới đành đập con, trút hết những uất ức mình phải chịu ở công ty lên đầu con.

Một ông bố bị chèn ép ở công ty. Khi về nhà, ông ta tình có thấy con mình đang nhảy chồm hỗm trên ghế sô pha nên đã chứi con một trận. Đứa con uất ức nên đánh con mèo bên cạnh vô cùng hung ác. Con mèo hoàng sợ chạy ra đường, đúng lúc một chiếc ô tô đang lao tới, tài xế vội tránh đi nhưng lại vô tình đâm vào đứa trẻ bên đường. Đây chính là "hiệu ứng đã mèo" vô cùng nổi tiếng.

Vốn dĩ điều khiến chúng ta không vui chỉ là chuyện nhỏ, nhưng chúng ta thường mất kiểm soát khi đang phừng phừng lửa giận. Thay vì nghĩ “việc lớn biến thành nhỏ, việc nhỏ biến thành không", chúng ta lại mắc kẹt với cơn giận trong lòng, sau đó ra sức tim người để xả giận, biến mọi thứ xung quanh làm công cụ trút giận, cuối cùng vừa làm tổn thương người khác lại còn tốn thương cả bản thân, thậm chí còn dẫn đến những thảm kịch hết sức đau lòng.

Nếu mẹ tránh được việc giận cá chém thớt với con thì con sẽ thu được những lợi ích vô cùng to lớn về sau. Khi gặp phải vấn để tương tự, con sẽ không trốn tránh trách nhiệm, lại càng không đổ lỗi cho người khác.

Mẹ có thể xả stress khi mệt mỏi, nhưng nhất định không được trút giận lên người khác. Vậy làm thế nào chúng ta mới có thể tránh trút giận lên đầu con cái mình?

Trong Lễ nhạc luận, Vương An Thạch' đã viết: "Bất thiên nộ giả, cầu chư kỷ”. Ý muốn nói không được trút giận sang người khác mà phải tự kiểm điểm lại mình. Chỉ có bỏ công sức rèn luyện chính mình, duy trì sự bình thản trong lòng mọi lúc mọi nơi, giữ cho bản thân luôn trong trạng thái bình yên và cởi mở thì mới có thể không giận cá chém thớt.

125

6.4 TỨC GIẬN VỪA PHẢI, TRÁNH MẤT KIỂM SOÁT

Các nghiên cứu đã chứng minh rằng, tức giận vừa phải có lợi cho sức khỏe thể chất và tỉnh thần của con người. Nó có thể từ từ giải phóng những cảm xúc xấu tích tụ trong lòng để con người có thể làm việc và học tập ở trạng thái tốt hơn, thậm chícó thể giảm nguy cơ ung thư và đột quỵ. Tuy nhiên, việc gì cũng vậy, chín quá hóa nẫu. Tiến sĩ Armal chuyên gia sinh lý học người Mỹ đã nghiên cứu và phát hiện ra rằng, tức giận trong 10 phút sẽ tiêu hao năng lượng tương đương với một một cuộc thi chạy 3000 mét.

Vì vậy, khi thấy con phạm lỗi, mẹ nên thể hiện sự tức giận của mình một cách vừa phải, đứng quá khích hoặc để cơn giận kéo dài quá lâu.

Trong cuộc sống của chúng ta có rất nhiều bà mẹ thích chuyện bé xẻ ra to, con chỉ làm sai một câu trong bài tập điền vào chỗ trống mà họ vẫn có thể lôi điều này ra mắng con rất lâu. Nói tới nói lui, ý định ban đầu cũng thay đổi, bắt đầu dính líu đến rất nhiều chuyện cũ từ ngày xưa, như thế con đã mắc lỗi tày trời, nhất định phải nói đến khi nào con tâm phục khẩu phục, không còn mặt mũi nào mới chịu bỏ qua. Đôi khi, cho dù con đã gật đầu chịu thua rồi mà mẹ vẫn không thôi, cứ nói đến lúc mệt mới bằng lòng dừng lại.

Làm vậy thực sự không tốt chút nào. Mẹ nói chuyện không có trọng tâm, chỉ là một đống những lời kêu ca chống chất lên nhau, con vốn dĩ không tiếp thu được phương pháp sửa sai, sau này vẫn có thể mắc lỗi tương tự. Vì khi bị mẹ mắng, trẻ giống như một cái túi thật to chứa đựng mọi cảm xúc không tốt của mẹ, không hề có cơ hội để hiểu tại sao mình lại sai, lý do mình sai là gì, cũng không biết cách làm đúng là như thế nào.

Cô Long là giáo viên tiểu học. Ngay từ khi các con vào lớp 1, cô đã rất quan tâm đến việc học của con và cầm tay dạy con từng thứ một. Đồng thời, cô cũng có những yêu cầu rất cao đối với con, chỉ cần thành tích của con không lọt vào top 3 thì cô sẽ thấy rất khó chịu.

Khi con mang bài thi về nhà, chỉ cần nhìn thấy con làm sai những câu hỏi mình đã giảng và nhắc nhở nhiều lần là cô không còn tâm trạng nấu cơm nữa, ngay lập tức ném tờ giấy đi, nói giận đùng đùng với con. Kết quả là cô hoàn toàn mất kiểm soát, thậm chí còn suy sụp gào lên: "Tại sao con không nghe lời mẹ nói? Mẹ là giáo viên, đã dạy được bao nhiêu học sinh giỏi mà sao con lại khó đào tạo như thế hả? Tóm lại con muốn gì? Có mỗi một câu mà làm đi làm lại vẫn sai, con bị mù à?" Nói xong, tự cô giậm chân đầm ngực như mắc chứng cuồng loạn, làm con sốc đơ cả người.

Tình trạng này không chỉ xảy ra một, hai lần khiến con cô chịu áp lực rất lớn. Mỗi lần thấy mình làm sai một số câu hỏi rất đơn giản trong đề thi, đứa con lại trở nên căng thẳng, không thể tập trung vào các môn học khác. Sau khi nhìn thấy bài thi của con lần nữa, cô Long lại bắt đầu chửi bới và trút giận điên cuồng, dần dần rơi vào vòng luẩn quẩn không thể thoát ra.

Thật ra, mỗi lần tức giận trách mắng con, cô không khỏi tự trách và hối hận. Song, một khi tình huống tương tự lại xảy ra, cô vẫn không kiểm soát được cơn tức giận của mình.

Quả thực, việc con cứ liên tục mắc đi mắc lại một lỗi sai tất nhiên sẽ làm người ta tức giận. Là một giáo viên, cô Long khá tự tin với việc giảng bài, cũng thực sự biết cách nắm bắt những phần quan trọng và vướng mắc trong học tập. Tuy nhiên, cho dù có một người mẹ rất xuất sắc nhưng thành tích của con vẫn không nổi trội, nhấn mạnh nhiều lần mà con vẫn không làm được thì mẹ nổi nóng cũng là điều dễ hiểu.

Tuy nhiên, mọi cơn cuồng loạn của cô Long đều không mang lại sự cải thiện về điểm số của con. Cô có tư tưởng không chấp nhận thất bại, luôn cảm thấy con mình rất giỏi giang. Chưa kế, cô đã dành rất nhiều công sức cho con, mỗi kỳ thi của con đều giống như một bài kiểm tra khả năng dạy kèm của cô. Một khi con không tiến bộ, tâm trạng của cô sẽ trở nên nóng này, hoàn toàn không thể giải quyết gốc rễ vấn đề.

Bạn thử nghĩ xem, nếu cô Long kiềm chế được sự mất kiểm soát của mình, dịu dàng mà vẫn nghiêm khắc khi con lặp lại những lỗi sai giống nhau, sau đó tìm ra nguyên nhân khiến con mắc lỗi và tập trung giải quyết chúng thì có thể cô sẽ giải quyết vấn đề hiệu quả hơn.

128

6.5 XỬ LÝ ĐÚNG CÁCH KHI CON NỔI NÓNG

Mẹ là người lớn, nhưng quyền tức giận không phải chỉ có ở người lớn, mà đôi khi trẻ con cũng sẽ phát cáu. Trong số đó sẽ có một số trẻ nóng tính không hề quan tâm đến hoàn cảnh hoặc thời gian. Chỉ cần có chuyện gì đó không hài lòng là chúng bắt đầu bị cuốn vào cảm xúc của bản thân, bất chấp tất cả mà nổi giận đùng đùng hoặc lăn lộn trên mặt đất, kì kèo ồn ào hoặc ôm chấm lấy chân mẹ không chịu đi, thậm chí đập phá đồ đạc, quát lại bố mẹ. Những hành vi này thường khiến các bà mẹ rất đau đầu, vì nếu khiến trách ngay tại trận sẽ khiến người khác cảm thấy mình là một người mẹ tôi, còn nếu không cấm đoán mặc cho con quấy phá thì lại bỏ lỡ cơ hội giáo dục con.

Thực ra, nguyên nhân khiến trẻ nổi cáu là vì trẻ bị những cảm xúc không tốt quấy nhiễu, đó là một phản ứng xuất phát từ bản năng. Vốn dĩ đây là một phản ứng cảm xúc bình thường, song với tư cách là một người mẹ, bạn nên phản ứng đúng cách khi con câu kính và giúp con điều tiết lại cảm xúc của mình.

Tiểu Quân là một cậu bé rất nóng tính. Ngày còn nhỏ, chỉ cần thức ăn không hợp khẩu vị, không được xem ti vi, bị cầm chơi game hay không được mua đồ chơi mình thích là cậu bé có thể nổi câu ngay, nhẹ thì gào khóc, nặng thì ném đồ đạc. Mẹ cậu bé không biết làm thể nào, ban đầu còn kiên nhẫn khuyên nhủ con, về sau thị chuyển thành la mắng con ở nơi công cộng. Ngoài ra lúc tán gẫu với bạn bè về chuyện con cái, chị cũng phần nàn về hành vi của Tiếu Quân. Cậu bé không những không thay đổi mà còn trở nên ngày một tệ hơn.

Sau khi vào cấp Một, Tiểu Quân vẫn rất dễ nổi nóng. Cứ hai, ba ngày là mẹ cậu lại thấy nhà trường gọi điện phản ánh, hôm nay Tiều Quân đánh nhau với các bạn khác, hôm qua thì đấm bạn một củ rất nặng vì không chịu được khi có người cười nhạo mình. Mẹ rất tức giận. Có một lần, vì bạn cùng bản không cho mượn cục tẩy mà cậu bé nổi cáu lấy bút chỉ đâm vào ngón tay bạn, thế là mẹ bị giáo viên gọi đến trường. Sau khi nghe đầu đuôi câu chuyện, mẹ Tiều Quân nổi giận đùng đùng, mắng cậu ngay trước mặt cô giáo, cậu bé cũng cãi tay đôi với mẹ, cuối cùng tức tối đóng sầm cửa lại bỏ đi.

Rõ ràng Tiểu Quân là một người không giỏi điều chỉnh và kiểm soát cảm xúc của mình, nóng lên là bất chấp mọi thứ, thậm chí không biết mình đã làm bao nhiêu điều không tốt. Đây là một trường hợp mất kiểm soát cảm xúc rất điển hình. Mẹ của Tiếu Quân cũng giống như rất nhiều bậc bố mẹ có thói quen dùng bạo lực chống lại bạo lực, dùng tức giận đáp trả tức giận. Hiển nhiên, kết quả cuối cùng là con không hề tiến bộ, những thói quen xấu đó cũng chẳng hề thay đổi. Vậy mẹ nên làm gì trong tình huống này?

Thấu hiểu và chấp nhận việc con nổi cáu là hành vi bình thường

Chỉ có như vậy, ta mới có thể thử bao dung con. Trái lại, nếu một đứa trẻ không nổi giận và không bao giờ cáu bẳn thì mẹ mới phải là người lo lắng.

130

Tuy nhiên, bao dung không phải là dung túng. Khi trẻ nóng này quá mức, thậm chí phớt lờ cảm xúc của người khác, sẵn sàng nổi cáu để đạt được mục đích của mình thì mẹ phải dùng những phương pháp nhất định để giúp trẻ điều chỉnh. Rất nhiều bà mẹ cho rằng điều chỉnh nghĩa là la mắng, hù dọa hoặc đánh con, nhưng thực chất điều này chỉ hiệu quả với những trẻ nhút nhát, và sẽ được coi là “đổ thêm dầu vào lửa" đối với những trẻ bạo gan.

Vì vậy, khi con nổi cáu thì mẹ có khó chịu bực mình đến đâu cũng phải bình tĩnh, không được để bản thân bùng nổ theo. Bạn có thể hít một hơi thật sâu, chắp hai tay trước ngực hoặc tự nhủ "bình tĩnh, phải bình tĩnh" để đảm bảo chắc chắn rằng mình sẽ không bị cuốn theo cảm xúc của con.

Không thỏa hiệp với việc nổi giận có mục đích của con

Là một người mẹ, bạn đừng bao giờ đánh giá thấp khả năng đoán ý qua lời nói và sắc mặt của con bạn. Chỉ cần bạn thả lỏng một chút là con bạn sẽ nhận ra ngay, sau đó dùng hết sức lực để mè nheo với bạn. Sau khi lấy lại bình tĩnh, mẹ phải kiên trì đến cùng và thống nhất với những thành viên còn lại trong gia đình, nói cho con biết, đây là nguyên tắc, dù con có nổi nóng thế nào cũng không thể thay đổi được. Nếu bạn thỏa hiệp tức là bạn đang khuyến khích hành vi này ở trẻ.

Tất nhiên, không thỏa hiệp không đồng nghĩa với hoàn toàn phớt lờ và để mặc trẻ khóc. Mẹ có thể cố gắng đưa ra cho trẻ một số giải pháp để lựa chọn, rất có thể lúc này, trẻ sẽ ngừng nổi nóng. Đặc biệt là khi biết mẹ sẽ không thỏa hiệp, trẻ sẽ dừng lại và suy nghĩ xem trong số những kế hoạch này có cái nào mình thích không rồi chấp nhận, ví dụ như chọn không xem ti vi để mẹ đưa mình xuống dưới nhà chơi.

Ngoài ra, còn một cách rất tốt là chuyển hướng sự chú ý của trẻ. Nếu trẻ muốn xem ti vi mà không được xem, bạn có thể lấy món đồ chơi yêu thích của trẻ ra để thu hút sự chú ý, giúp tâm trạng của trẻ lắng lại. Tuy nhiên, nếu gặp phải những trẻ chống đối mạnh mẽ việc giao tiếp với mẹ, mẹ có thể tạm thời lờ trẻ đi, đợi đến khi con bình tĩnh lại rồi mới chuyện trò với con.

Nếu trẻ vẫn đang cáu bẳn thì mẹ có cố gắng khuyên nhủ thế nào đi nữa cũng vô ích, vậy thì mẹ hãy cho trẻ thời gian và không gian riêng để tự điều chỉnh. Lúc này, có thể để trẻ một mình trong phòng an toàn, để trẻ la hét và trút giận một cách thỏa thích. Khi đã trút giận xong và hiểu ra thì trẻ sẽ ngừng ăn vạ.

Tuy nhiên, bạn phải luôn để ý đến tình hình của con trong thời gian đó để tránh xuất hiện các hành vi quá khích. Khi con yên ổn thoát khỏi những cảm xúc tồi tệ thì mẹ hãy quên đi chuyện không vui vừa nãy và tiếp tục đối xử tích cực với con bằng cách động viên, khen ngợi con hoặc chơi với con một lúc rồi hẵng làm việc của mình. Nếu con vừa giận bản thân vừa hối hận vì đã làm bài kiểm tra không tốt, bạn có thể cho con một chút thời gian và không gian để từ từ tiêu hóa những cảm xúc tồi tệ này, sau đó mới dạy con đối phó với điều đó bằng thái độ tích cực hơn.

132

CHƯƠNG 7 BIẾT GIAO TIẾP

BIỆT KỸ NĂNG GIAO TIẾP. CON MỚI NGHE LỜI

Khi thấy con mắc lỗi, mẹ thường sẽ la mắng, dạy bảo con ngay cả khi còn chưa biết suy nghĩ thực sự của con. Hơn nữa, những lời mẹ nói lúc này thường rất sắc bén và hung dữ, chẳng hạn như: "Sao mà con dốt thế!", "Sao trên đời lại có đứa con khó chiều quá!", "Con chẳng có tí năng khiếu học hành nào hết!", "Sao con ích kỷ thế..."

Khi không hiểu điều con đang suy nghĩ, mẹ hay dùng những lời lẽ “xúc phạm" như vậy để tấn công con thì làm sao con có thể lọt tai được? Việc giao tiếp như vậy sẽ chỉ sa đà vào việc trách móc và chỉ trích một chiều. Bởi vậy, giao tiếp với trẻ không chỉ dựa trên việc thấu hiểu trẻ mà còn phải nắm được các kỹ năng giao tiếp hiệu quả.

7.1 ĐỌC HIỂU “NGÔN NGỮ HÀNH VI” CỦA CON

Khi con còn nhỏ, mẹ quan sát con vô cùng kỹ lưỡng, con chỉ cần nhăn mặt nhíu mày là mẹ biết ngay có thể con đã tè dầm, chỉ cần chóp chép miệng là mẹ biết ngay có thể con đang đói... Tuy nhiên khi con lớn dần, ngày càng có nhiều bà mẹ không còn quá để ý đến từng hành động cử chỉ của con nữa, do đó mẹ thường không hiểu được nguyên nhân dẫn đến một số hành vì của con, cũng không hiểu được suy nghĩ thực sự của con, bởi vậy mà không lý giải được "ngôn ngữ hành vi" của con.

Mẹ của Dao Dao sinh em trai thứ hai khiến cả nhà vô cùng vui mừng, ngay cả một số người đến thăm cũng hớn ha hớn hở nói "Ôi, sướng nhé, đẻ được thằng cu thì sau này có người kế thừa gia nghiệp rồi!" Gia đình Dao Dao thuộc dạng khá giả, có một xưởng sản xuất nhỏ. Lúc Dao Dao chào đời, ai cũng mong em là con trai. Sau khi mẹ sinh em trai, Dao Dao cũng không thấy vui lắm, ban đầu còn thấy hơi ghét cậu bé. Nhưng khi em trai lớn hơn, bé bắt đầu bám đuôi Dao Dao bập bẹ gọi “chị ơi", nên em vô cùng thích em trai mình.

Có lần, bố mẹ dắt hai chị em đi công viên chơi nên cả hai đều mệt mỏi khát nước, mẹ bảo Dao Dao lấy hai quả táo ra. Không ngờ, Dao Dao vừa cần một quả táo xong đã quay sang cần nót quả còn lại, còn chưa kịp làm động tác tiếp theo thì mẹ đã tết cho em một cái, nói: “Đã bảo mỗi đứa một quả rồi, con giỏi thật đấy, cắn cả hai quả, sao con có thể ích kỳ như thế hả?"

Dao Dao đau quả ửa nước mắt, tủi thân nói: "Con xem quả nào ngọt hơn thì cho em ăn quả đó! Sao mẹ lại nói con như thế!" Nói xong, cô bé quay đầu bỏ chạy, bố mẹ tìm hết hơi trong công viên rộng thênh thang mới tìm thấy em đang nấp trong một góc.

Trong tình huống trên, vì không tin tưởng con gái nên mẹ đã hiểu lầm và làm con tổn thương, bản thân mẹ không cảm nhận được tình yêu thương của người chị dành cho em trai. Một trong những lý do chủ yếu là mẹ chỉ nhìn thấy hành động của con chứ không tìm hiểu suy nghĩ thật sự trong lòng con, ngay từ đầu đã có ấn tượng chủ quan rằng con gái muốn ăn hết cả hai quả táo.

Một người mẹ xuất sắc không cần phải hiểu biết quá nhiều về tâm lý trẻ em, nhưng nên chú ý đến từng hành động của trẻ để hiểu được động cơ và suy nghĩ của trẻ. Thực ra suy nghĩ của trẻ rất đơn giản, thường được thể hiện qua lời nói và hành động. Chỉ cần mẹ là người tỉnh ý, chú ý đến hành động, biểu cảm, lời nôi của con hơn thì sẽ rất dễ hiểu được nội tâm của con. Chẳng hạn, trời mưa nhưng trong nhà chỉ có một chiếc ô, con lại bất ngờ lấy ô ra, mẹ cứ tưởng con sẽ tự che cho mình, kết quả là con đưa ô cho mẹ rồi tự lao vào màn mưa...

Đầu tiên mẹ phải lý giải hành vi, sau đó mới có thể thấu hiểu hành vi đó. Chỉ khi hiểu được nguyên nhân thì chúng ta mới có thế đọc hiếu thông thạo ngôn ngữ hành vi của trẻ.

Ai làm mẹ cũng mong mỏi con cái sẽ chia sẻ với mình những điều vui vẻ, kế cho mình nghe những chuyện buồn lòng và coi mình là người bạn tốt. Tuy nhiên, mẹ tỉnh một đằng kết quả lại một nẻo. Khảo sát cho thấy, đa số trẻ em đều cảm thấy không thể nói chuyện với mẹ, có cảm giác xa cách với mẹ; ngược lại các bà mẹ cũng cảm thấy không thể giao tiếp với con và cũng không tìm được cách nào để giao tiếp hiệu quả với con.

Giao tiếp hiệu quả phải xây dựng trên nền tảng của sự thấu hiểu. Không thấu hiểu thì làm sao có thể có tình yêu chân thành?

Diệc Bân được coi là một cậu bé rất ngoan, mẹ cậu cũng luôn cho rằng mình là người yêu con nhất trên đời. Nhưng mỗi lần đánh cầu lông với các bạn khác, cậu vừa vào đà đánh hàng thì mẹ lại gọi về; mỗi lần rủ bạn chơi cờ, vừa đền lượt cậu thì mẹ lại lôi cậu đi, mỗi lần hát hò với các bạn đến đoạn vui vẻ thì mẹ lại gọi cậu đi mất.

Một lần nọ, cậu và các bạn chơi cầu lông ở dưới tầng, mãi cũng chờ được tới lượt mình vào đánh, ai ngờ mẹ cậu lại xuất hiện, không nói không rằng lôi cậu về, nhắc đã đến giờ phải về làm bài tập, lát nữa rồi chơi sau, không được chơi lâu như thế, để tránh con lêu lổng chơi bời.

Thế là Diệc Bân ỉu xìu dầu mỏ ra, nhưng lại không dám cãi mẹ, đành bực bội theo mẹ về nhà.

Sau này, cậu bé không chơi bất cứ trò gì nữa, cũng không trả lời khi mẹ hỏi, suốt ngày nhìn chằm chằm đồng sách mẹ bắt mình đọc rồi nghệt mặt ra, không vào đầu được chữ nào. Kết quả học tập sa sút đã đành, cậu bé còn trở nên lầm lì, thậm chí còn bị trầm cảm. Ban đầu, mẹ cậu bé cho rằng con trai ngoan hơn hẳn, không ham chơi, chỉ lo chú tâm học hành. Nhưng sau này, khi thấy con học kém, chị đã tập trung vào việc học của con, cố gắng hết sức đốc thúc con làm thật nhiều bài tập, hoàn toàn không phát hiện ra con mình ngày một khép kín. Mãi cho đến khi bác sĩ đặt kết quả khám bệnh trước mặt, chị mới biết con đã mắc bệnh tâm lý nghiêm trọng.

137

Thực ra, sự thay đổi của Diệc Bân trong ví dụ trên thể hiện rất rõ qua những biểu hiện ủ rũ không vui, không thích ra ngoài chơi, hay ngẩn ngơ... Chỉ cần mẹ để ý một chút là có thể phát hiện ra những dấu hiệu này, thật ra cậu bé đang muốn thể hiện một số "hành động chống đối trong im lặng" với mẹ. Tuy nhiên, mẹ không hể để ý, chỉ tập trung vào việc học của cậu, thậm chí còn cảm thấy cậu ít ra ngoài, không ham chơi là việc tốt. Đồng thời trong suy nghĩ của mình, mẹ cậu bé cho rằng con không cần chơi quá lâu, chỉ nên chơi một chút, để tránh sa đà quá mức. Đây cũng là một trong những sai lầm người lớn hay mắc phải, đó là dùng suy nghĩ của mình để đo lòng dạ con, lấy suy nghĩ của mình để yêu cầu con mà quên mất rằng khi còn nhỏ, chẳng phải mẹ cũng đã từng say mê những trò chơi như nhảy ô, nhảy dây, thổi bong bóng... đó sao?

Các mẹ nên đứng từ góc độ của con để suy nghĩ vấn đề, cho con tự do vừa phải và để con tận hưởng niềm vui khi chơi. Khi đặt mình vào vị trí của con để giải thích tâm trạng của con, mẹ sẽ hiểu rõ hơn về hành vi của con mình.

Quả thật, người mẹ nào cũng cho rằng mình là người yêu thương con nhất, song không ai trong số họ đứng từ góc độ của con để hiểu được tình yêu mình dành cho con như thế nào. Chỉ khi mẹ thực sự cảm nhận được niềm vui, nỗi buồn của con thì con mới bằng lòng chia sẻ với mẹ. Việc mẹ đưa ra các hướng dẫn nhất định khi con đang trong những trạng thái cảm xúc khác nhau, nuôi dưỡng tình cảm bên trong con mới là cách yêu con đúng đắn.

Tuy nhiên, hiểu con chỉ là điểm khởi đầu trong quá trình giáo dục. Nếu mẹ chỉ hiểu con, duy trì cộng hưởng cảm xúc nào đó với con mà không hướng dẫn con một cách đúng đắn thì chẳng khác nào không giúp đỡ và dạy dỗ con.

138

7.2 ĐỪNG BAO GIỜ NÓI NHỮNG LỜI LÀM TỔN THƯƠNG CON

Trên thế gian này, mẹ là người yêu thương con nhất nhưng cũng có thể là người làm con tổn thương nhất. Giống như câu hát Người mà lòng tôi yêu nhất lại là người làm tôi đau vậy, vì yêu càng sâu thì “ghét” càng đậm, thế nên mẹ thường nói ra những lời làm tổn thương lòng tự tôn của trẻ chỉ để vui vẻ nhất thời hoặc để bộc lộ rõ ràng sự bất mãn với con.

Người nói vô tình, nhưng người nghe cố ý. Hơn nữa, trong khoảnh khắc mẹ nói, thực sự có một phần là biểu đạt suy nghĩ thật của mình, vì thế mà trẻ rất dễ dàng nhớ những lời mẹ thốt ra, chẳng hạn như "Sao con dốt thế, có mỗi thế cũng không biết làm..." Những câu nói đó như một hình thức thôi miên độc hại; trẻ nghe nhiều tự nhiên sẽ chấp nhận điều đó, từ đó trở nên ngày một tự tí, thậm chí có những trẻ còn ghét cay ghét đắng bố mẹ mình, không muốn mở lòng ra thêm một lần nào nữa. Vì vậy, dù thật sự đã “tức đến mức nghiến răng kèn kẹt" thì bạn cũng phải cố giữ mình không đi quá giới hạn, không được nói ra những lời làm tổn thương trẻ.

Việc vô duyên vô cớ hạ thấp giá trị của trẻ có thể khiến trẻ để bị suy sụp tỉnh thần.

Hiểu Thần có một cái bớt to dài từ cầm đến cổ, rất ảnh hưởng đến vẻ ngoài. Để cải thiện tình trạng của con, bố mẹ em đã chạy ngược chạy xuôi khắp các bệnh viện đủ mọi miền đất nước để chữa trị mà vẫn không có tác dụng.

Vì vậy ngay từ lúc nhỏ, Hiểu Thần đã thích đeo khẩu trang. Vì quá tự ti nên em không bao giờ dâm thảo khẩu trang ra, ở trường cũng chỉ thích ngồi một mình, không trò chuyện với bạn bè cùng lớp, vô cùng khép kín. Lên lớp 6, điểm số của em tụt dốc không phanh, môn Văn và môn Toán chỉ thi được hơn 70 điểm. Sau khi đi họp phụ huynh về, mẹ em tức giận nói: "Có ai như mày không, mật mũi xấu xí, học hành dốt nát, tất cả mọi người trên đời đều sống tốt, chỉ có mày... chẳng thà chết quách đi cho rồi!"

Kết quả là Hiểu Thần sụp đổ khóc òa lên, tối hôm đó em để lại một bức thư tuyệt mệnh, "Con xin lỗi mẹ, con đã làm liên lụy đến mẹ. Con đi đây, mẹ có thể nhắm mắt làm ngơ được rồi!", sau đó nhảy lầu tự tử.

Trong trường hợp trên, lời nói của người mẹ như con dao sắc nhọn đâm vào trái tim vốn đã tự ti và nhạy cảm của con khiến nó chảy máu ròng ròng. Có lẽ khi biết thành tích của mình tụt dốc, thật ra trong lòng con cũng cảm thấy hối hận vô cùng. Còn lời nói của mẹ lại như một giọt nước làm tràn ly, khiến Hiểu Thần hoàn toàn sụp đổ.

Lúc Tiểu Vũ lên lớp Tám, có lần vì không hoàn thành bài tập về nhà đùng hạn nên bị gọi phụ huynh đến trường. Sau khi về nhà, mẹ mắng Tiểu Vũ một trận, còn để lại cho em một câu mà em không bao giờ quên: "Mày ngu như thế, sao lúc trước tao lại đẻ ra mày cơ chứ?"

Câu nói đầy tổn thương này ghim sâu vào lòng Tiểu Vũ như một cái đình nhọn, em cảm thấy mình đã bị "nguyền rủa".

Mẹ rất hối hận vì đã nói ra câu xúc phạm nhất thời, nhưng vì thể diện nên không giải thích đúng lúc với Tiểu Vũ. Mà trong lòng Tiểu Vũ, từ khi mẹ nói ra câu đó, cậu bé có cảm giác mình bị cả thế giới bỏ rơi, ngay cả mẹ mình cũng không thương mình nữa, hình như mình thật sự nên chết đi cho rồi.

Từ đó trở đi, cậu bé phải đấu tranh rất lâu mới từ bỏ được suy nghĩ này, nhưng không tài nào thân thiết với mẹ được nữa. Cứ mỗi lần gặp khó khăn, cậu lại nhớ đến câu nói của mẹ, không muốn cố gắng thêm nữa, dẫn đến thành tích học tập lao dốc, cậu bắt đầu ghét học hành và có hành vi trốn học.

Có đôi lúc, các mẹ nói ra những lời chói tai chỉ vì nghĩ đơn giản rằng làm như thế là để động viên con, hoặc chỉ để trút giận nhất thời mà không hay biết rằng trái tim con trẻ không mạnh mẽ như mình vẫn nghĩ. Có thể chỉ một lời nói đã làm con tổn thương hoàn toàn, đẩy con đến nông nỗi cực đoan, gây ra nỗi đau suốt đời không thể bù đắp cho bố mẹ.

Trong cuộc sống, có một số đứa trẻ vốn dĩ rất xuất sắc nhưng vẫn bị tổn thương bởi những lời nói sắc như dao của mẹ chỉ vì chưa đạt được mục tiêu lý tưởng trong mắt mẹ, khiến cho trái tim bé bỏng của trẻ lại càng đau đớn hơn.

Do đó, có những lời dù tức giận đến mấy bạn cũng không được tùy tiện nói ra, phải hết sức để ý khi giáo dục con, điển hình như những câu sau:

“Ngu như bò ấy!"

Câu nói này gần như là câu cửa miệng của rất nhiều bà mẹ. Một khi con mình mắc lỗi, dù là lỗi lớn hay lỗi nhỏ thì họ đều không nhịn được mà thốt lên "Ngu như bò ấy!” Lúc nói, mẹ còn bộc lộ thái độ chán ghét ra mặt, hành động này ảnh hưởng rất lớn đến sự tự tin và lòng tự trọng của trẻ, đồng thời vô cùng bất lợi cho sự phát triển lâu dài của trẻ. Chưa biết chừng, đứa con vốn dĩ ngoan ngoãn của mẹ lại thật sự bị ám thị và dần trở nên "ngu như bò".

“Con mà thi tốt thì cả thế giới này đều thi tốt!"

Đối với những đứa trẻ có nhiệm vụ chính là học tập, chắc chắn các em rất coi trọng kết quả học tập của mình. Còn mẹ khi thấy điểm số của con mình không tốt thì lại nổi trận lôi đình, sau đó thốt ra câu: “Con mà thi tốt thì cả thế giới này đều thi tốt!", quả thực là một đòn trí mạng đối với trẻ.

Khi nói câu này, mẹ thường tỏ ra coi thường và sỉ nhục con, thử hỏi ai nghe mà vui cho nổi. Bạn thử nghĩ xem, nếu sếp nói với bạn rằng: “Cô mà làm tốt thì cả thế giới này đều làm tốt!", chắc chắn bạn sẽ rất tức giận, thậm chí còn ném lá đơn xin nghỉ việc vào mặt sếp. Là một người mẹ, một khi đã "nhậm chức" thì đây sẽ là công việc suốt đời của bạn, vì con bạn không thể quyết định mẹ mình là ai, cũng không thể để lại một lá đơn xin nghỉ việc. Nhưng nếu ngày nào cũng phải chịu đựng sự chế nhạo như vậy, con phải mạnh mẽ lắm thì mới không bị bệnh tâm lý.

“Con không học theo người ta được à?"

Làm một người mẹ, bạn luôn đặt kỳ vọng lên con, thích so sánh con mình với con người khác. Đôi lúc, khi thấy con mình làm không tốt, bạn sẽ cau mày nói: “Con không học theo người ta được à?" Mẹ nói một hai lần thì không sao, nhưng nếu nói nhiều lần thì con sẽ thấy rất tự ái, thậm chí còn cãi lại: “Thế sao mẹ không làm mẹ của nó luôn đil", khiến cho hai mẹ con bằng mặt không bằng lòng, dần dần tạo nên khoảng cách.

142

7.3 ĐỪNG ĐỨNG TÍT TRÊN CAO ĐỂ NÓI CHUYỆN VỚI CON

K hả năng tự nhận thức của trẻ chưa hoàn thiện, còn non nớt về nhiều mặt, những suy nghĩ trong lòng trẻ thường bị mẹ bỏ qua, thậm chí lãng quên. Khi con có hành vi lệch lạc, các mẹ cũng thường có thói quen đứng từ trên cao để trách mắng con, thậm chíđôi lúc còn có những lời ngăn cấm mang tính mệnh lệnh. Cho dù lúc đó trẻ có nghe theo ngay lập tức, nhưng trong lòng vẫn thấy vô cùng ấm ức và cảm thấy không phục.

Nếu mẹ có thái độ nhẹ nhàng hơn, nhìn nhận vấn đề từ góc độ của trẻ, sau đó từ từ nói chuyện với trẻ thì chỉ cần bỏ ít công sức mà lại đạt được nhiều hiệu quả hơn.

Trên mạng xã hội có truyền tai nhau một câu chuyện rất thú vị như sau:

Một người mẹ trẻ đưa cô con gái 5 tuổi đi dự tiệc Giáng sinh. Bữa tiệc rất sôi động với bao món ăn ngon lành, những màn trình diễn tuyệt vời và rất nhiều món quà từ ông già Noel, khiến cho tất cả mọi người đều có một khoảng thời gian vui vẻ. Người mẹ cũng vậy, chị tận hưởng đồ ăn ngon, chào hỏi bạn bè và đưa con đi tham quan các nơi trong bữa tiệc, nghĩ rằng chắc con sẽ vui lắm. Nhưng con gái lại không hề vui vẻ, nằng nặc đòi mẹ đưa đi chỗ khác.

đời của con

Người mẹ an ủi cô bé một lúc nhưng vẫn không thay đổi được ý định đòi đi của con gái. Khi thấy mẹ không có ý định đi, cô bé ngồi bệt xuống đất khóc ẩm lên, thậm chí còn đánh rơi một chiếc giày.

Người mẹ nổi giận, lôi con đứng dậy, mắng cho một trận rồi mới khuỵu xuống đi giày cho con. Ngay giây phút khuỵu xuống, chị đã sững sờ vì những gì mình thấy ở tầm nhìn thấp chỉ là vài chiếc tủ cao, mông và cặp đùi của người lớn đang không ngừng đung đưa. Đó hoàn toàn không phải là hoa tươi, món ngon và những gương mặt tươi tắn trong mắt chị.

Lúc này, cuối cùng chị cũng hiểu ra lý do khiến con mình đôi đi.

Vì khác biệt chiều cao nên tầm nhìn của trẻ em thấp hơn chúng ta, thế giới chúng nhìn thấy cũng hoàn toàn khác với thế giới mà người lớn nhìn thấy. Còn trong thực tế, ngoại trừ góc nhìn vật lý khác nhau, trẻ em và người lớn còn có các quan điểm nhìn nhân vấn đề rất khác biệt.

Vì vậy, trước khi nói chuyện với con, mẹ nên hạ thấp tầm nhìn cao lênh khênh của mình bằng cách ngồi xổm xuống, ngang bằng với con để cảm nhận thế giới con nhìn thấy và cách con nhìn nhận vấn đề.

Bác sĩ tâm thần người Mỹ William Goldfarb từng nói: “Điều quan trọng nhất trong việc giáo dục trẻ em là phải coi trẻ em như người bình đẳng với mình, dành cho chúng sự quan tâm vô hạn."

Khi mẹ ngồi xổm xuống để hai mẹ con ngang tầm mắt với nhau, lúc này quan hệ giữa hai người không còn là quan hệ lệ thuộc nữa mà là quan hệ bạn bè. Chỉ khi mối quan hệ giữa mẹ và con trở thành bạn bè thì con mới có thể mở lòng và nói ra những suy nghĩ của mình với mẹ và mẹ mới có thể giáo dục con một cách có chủ đích rõ ràng.

144

Nhà tâm lý học nổi tiếng người Mỹ Edward Thorndike da nói: "Chỉ khi nhìn nhận vấn đề từ góc độ của trẻ, bố mẹ mới hiểu được nhu cầu tâm lý của trẻ thay vì đưa ra kết luận một cách võ đoán. Khi làm vậy, bố mẹ mới có thể giảm bớt xung đột với con, có được sự tin tưởng của con."

Lúc ngồi xổm xuống, mẹ đã cao bằng con, không còn nhìn từ trên cao nữa, con cũng sẽ không cảm thấy sợ hãi nữa. Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama từng nói, phương pháp quan trọng giúp ông hòa hợp với lũ trẻ từ 0 - 8 tuổi là đặt địa vị cao chót vót của mình xuống, khuỵu thấp chân và hòa mình với lũ trẻ. Vì vậy, nếu không muốn đứng trên cao để nói chuyện với con, điều đầu tiên bạn cần làm là ngồi xổm xuống.

Ngồi xổm xuống nói chuyện với con, con cảm thấy được tôn trọng

Thường thì do vấn đề chiều cao nên con luôn phải ngẩng đầu lên nhìn người lớn, nếu mẹ có thể ngồi xổm xuống nói chuyện với con thì con sẽ thấy mình được coi trọng, thấy mình nhận được sự tôn trọng của mẹ. Do đó, con sẽ bỏ bớt sự cảnh giác trong lòng, muốn giao tiếp với mẹ nhiều hơn, muốn nghe những lời tiếp theo mà mẹ nói hơn.

Ngồi xổm xuống nói chuyện với con, con sẽ có cảm giác an toàn

Khi mẹ ngồi xổm xuống nói chuyện với con, con sẽ cảm thấy mẹ gần gũi hơn, dịu dàng hơn, mình sẽ không hơi tí là bị mắng nữa. Do đó, trẻ sẽ vô cùng tin tưởng mẹ, muốn mở rộng lòng mình hơn, cũng muốn thể hiện tâm trạng và cảm xúc thật sự của mình hơn.

Ngồi xổm xuống nói chuyện với con, hiệu quả nói chuyện rất cao

Khi mẹ sẵn sàng ngồi xổm xuống nói chuyện với con, ở một mức độ nào đó đã chứng tỏ mẹ bao dung những lỗi lầm của con, nhưng mẹ buộc phải chỉ ra những lỗi lầm này cho con biết. Con sẽ có cảm giác mẹ chỉ đang muốn giúp mình sửa đổi sai lầm, mẹ đứng cùng một chiến tuyến với mình, do đó con sẽ bớt chống đối mẹ, hiệu quả giao tiếp cũng tự khắc tăng cao.

Một ngày cuối tuần, Duyệt Duyệt đi mua sắm với mẹ và bạn của mẹ. Duyệt Duyệt nhìn thấy mô hình Transformers siêu to trong trung tâm thương mại thì không chịu đi tiếp nữa, cứ nài nỉ đòi mẹ mua cho. Ban đầu mẹ nhẹ nhàng khuyên nhủ, nói rằng ở nhà đã có rất nhiều Transformers rồi nên không thể mua thêm nữa, nhưng cậu bé không nghe, đứng đó kêu gào mãi. Lửa giận trong lòng mẹ như muốn bùng cháy, mẹ mệt mỏi lườm Duyệt Duyệt, sau đó nghiêm túc nói: “Mẹ đếm đến ba, con còn không đi thì mẹ mặc kệ con đấy." Nói xong, mẹ bắt đầu đếm.

Duyệt Duyệt thấy hơi lo lắng khi mẹ đếm, nhưng cậu bé thực sự rất muốn mua Transformers nên cứ ôm chặt Transformers, còn gào khóc inh ỏi.

Thấy mẹ Duyệt Duyệt định lôi cậu bé đi, bạn của mẹ vội kèo cậu lại, ngồi xổm xuống an ủi: “Cô biết con rất thích Transformers. nhưng ở nhà mình đã có nhiều lắm rồi. Trung tâm thương mại có nhiều đồ chơi thế này, con cũng đâu thế mua hết đúng không. Với lại bé Duyệt Duyệt của cô lớn rồi, càng ngày càng giỏi kiểm soát bản thân, mấy bạn nhỏ khác không làm được chứ em bé của cô làm được ngay. Hôm nào con mời cô sang nhà con chơi đi, để cô xem mô hình Transformers ở nhà con có ngầu hơn ở đây không nhé..." Nghe xong, Duyệt Duyệt ngẫm nghĩ một lúc rồi cười toe: “Được để con cho cô xem mô hình Transformer màu vàng con thích nhất. nó ngầu lắm lắm luôn!"

Thế là cậu bé quên béng mắt mô hình Transformers mà mình đòi mua, trái lại càng nói lại càng thấy yêu thích Transformers ở nhà.

Mẹ Duyệt Duyệt không khỏi khâm phục khả năng an ủi trẻ con của bạn mình.

Thật ra, sở dĩ cô bạn của mẹ có thể khuyên bảo trẻ con không chỉ vì cô đã ngồi xuống lúc nói chuyện với bé, mà còn vì cô nói chuyện rất nhẹ nhàng.

Vì vậy, ngoài việc không đứng trên cao nói chuyện với con, bạn còn phải trao đổi với con bằng giọng điệu dịu dàng, nét mặt thân thiết. Nếu bạn ngồi xổm xuống mà mặt vẫn đen như đít nổi, câu nào câu nấy đều sắc như dao, giọng điệu nặng nề hung dữ, thậm chí còn hù dọa trẻ thì trẻ sẽ càng sợ hãi hơn vì đang ở khoảng cách gần với bạn. Chỉ khi kết hợp cả hai yếu tố này, chúng ta mới có thể giao tiếp hiệu quả với con mình.

147

7.4 CÓ KỸ NĂNG GIAO TIẾP, CON SẼ CHỊU TIẾP THU HƠN

“Tôi đã nói với nó rồi, nhưng nó có bao giờ nghe đâu!"

“Lúc nào nó cũng coi lời mẹ nói như gió thoảng qua tai ấy....

Trong cuộc sống, chúng ta thường nghe các bà mẹ phần năn như thế này khi nói về việc giao tiếp với con cái. Lúc phàn nàn như vậy, các mẹ đều tỏ ra vô cùng mệt mỏi và bất đắc dĩ, như thế việc giao tiếp với con đã tiêu tốn quá nhiều sức lực của mình, khiến họ có cảm giác thất bại hoàn toàn trong việc giao tiếp giữa bố mẹ với con cái.

Nếu muốn giao tiếp hiệu quả với con, điều quan trọng nhất là phải xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa bố mẹ và con cái. Nhiều nhà tâm lý học và chuyên gia giáo dục tin rằng mối quan hệ tốt đẹp giữa bố mẹ và con cái là nền tảng cho sự giao tiếp chất lượng cao. Vậy thì, các mẹ nên làm thế nào để có thể thiết lập mối quan hệ tốt đẹp giữa bố mẹ và con cái với con mình đây?

Thỏa mãn nhu cầu yêu thương của con

Theo tháp nhu cầu của Maslow, nhu cầu của con người được chia thành năm cấp độ: nhu cầu sinh lý, nhu cầu an toàn, nhu cầu xã hôi, nhu cầu được tôn trọng và nhu cầu thể hiện bản thân.

Trong đó, nếu nhu cầu xã hội không được đáp ứng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của trẻ. Đối với một đứa trẻ, việc thỏa mãn nhu cầu này chủ yếu được thực hiện thông qua bố mẹ. Do đó, mẹ nên dành nhiều thời gian hơn để làm bạn với con, quan tâm và trò chuyện cùng con hoặc trao đổi về những chủ để con quan tâm để con có thể cảm nhận tình yêu thương của mẹ một cách sâu sắc hơn.

Ngăn chặn hình thức “dạy con trong im lặng"

Cuộc sống hiện đại trôi qua với nhịp điệu nhanh vun vút. Sau một ngày làm việc bận rộn, khi về nhà bố mẹ chỉ muốn yên tĩnh nghỉ ngơi nên rất ít hoặc gần như không giao tiếp với con cái. Thuật ngữ “dạy con trong im lặng” cũng từ đó mà xuất hiện và đã trở thành một hiện tượng phổ biến hiện nay.

"Dạy con trong im lặng" là một kiểu giáo dục làm người ta hết sức xót xa. Sau khi tan ca về nhà, mẹ không nói chuyện nhiều với con mà chỉ lấy đồ ngon cho con ăn, bật tivi cho con xem phim hoạt hình, hoặc ném luôn di động cho con để con tự chơi game, còn mẹ thì “nằm chảy thây” trên sô pha hoặc tiếp tục chìm đắm trong chế độ làm thêm giờ và hầu như không giao tiếp gì với con. Khi mẹ làm vậy, con hoàn toàn không được tương tác với mẹ về mặt ngôn ngữ, rất khó cảm nhân được tình yêu của mẹ dành cho mình. Dần dà, điều này còn có thể khiến con có quan niệm sai lầm rằng "mình phải im lặng ngồi sang một bên thì mẹ mới cho mình thức ăn". Nhịp cầu giao tiếp giữa hai mẹ con chưa bao giờ được xây dựng, nhu cầu yêu thương của con cũng không được thỏa mãn trọn vẹn, mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái vì thế cũng trở nên vô cùng nhạt nhòa.

Do đó, khi con vẫn còn là trẻ sơ sinh, mẹ có thể truyền đạt một số cảm xúc “vui buồn mừng giận” cho con thông qua ngôn ngữ để nâng cao khả năng nhận thức cảm xúc của trẻ. Khi con lớn hơn chút nữa, mẹ hãy giao tiếp với con nhiều hơn, chia sẻ niềm vui cuộc sống với con, mở rộng trái tim của con để hình thành tính cách vui vẻ, tích cực cho con. Điều này cũng sẽ đặt nền móng vững chắc cho mối quan hệ tốt đẹp giữa bố mẹ và con cái, cũng như khả năng giao tiếp giữa bố mẹ và con cái.

Trao cho con những cái ôm

Khi thể hiện tình cảm với con, mẹ không nên dùng những cách quá khó hiểu mà nên dùng những cách trực tiếp hơn một chút, hãy nói với con những câu như “Mẹ yêu con”, để con thực sự cảm nhận rõ ràng tình yêu thương mẹ dành cho mình. Khi con tủi thân hoặc gặp điều gì không vui, mẹ có thể kịp thời ôm con vào lòng để con biết rằng cho dù có chuyện gì xảy ra thì vẫn luôn có mẹ bên cạnh.

Sau khi xây dựng nên mối quan hệ tốt đẹp với con, mẹ cũng không nên nói năng mà không suy nghĩ hoặc thích nói gì thì nói.

150

Thực ra, giao tiếp với con là một nghệ thuật, mẹ không những phải nắm vững cách thức nói chuyện mà còn phải chú ý đến hoàn cảnh nói chuyện.

Khi giao tiếp với trẻ, mẹ cần nắm được một số điểm chính sau:

Nói ra tâm trạng của con thay con

Trẻ giỏi nhất là thể hiện cảm xúc của mình thông qua việc khóc, cười hoặc quấy; một khi cảm xúc dâng trào, chúng có thể bất chấp tất cả. Trẻ đang đắm chìm trong cảm xúc của mình, nếu mẹ muốn giao tiếp với trẻ thì sẽ vô cùng khó khăn. Lúc này, mẹ có thể thử mô tả tâm trạng của trẻ bằng lời nói của mình, tìm kiếm sự cộng hưởng cảm xúc với trẻ. Ví dụ, nếu trẻ làm hỏng búp bê của mình, đang đứng khóc thì mẹ có thể nói: “Bé yêu buồn lắm phải không con?" Nếu trẻ bị trừ điểm vì làm sai một câu trong bài kiểm tra Toán, đang rầu rĩ không vui thì mẹ có thể nói: "Con đang thấy tiếc lắm đúng không?"...

Ngay sau khi mẹ nói, một cuộc giao tiếp hiệu quả đã bắt đầu, và con sẽ cho rằng bạn hiểu và đồng cảm với tâm trạng cũng như cảm xúc của mình lúc này. Nhờ vậy, con sẽ bắt đầu nói chuyện với bạn về cảm giác của con, kể về những chuyện đã xảy ra, bạn cũng có thể “thuận nước đẩy thuyền" giảng giải và giáo dục con.

Cố gắng tránh những câu hỏi trừu tượng và có phạm vi rộng

Thật ra có rất nhiều bà mẹ dành thời gian ở bên con rất nhiều, chẳng hạn như lúc đưa đón con đến trường, khi con ăn và trước giờ đi ngủ, nhưng lại không nói chuyện nhiều với con. Nguyên nhân là do họ không biết cách "nói chuyện phiếm" với con. Họ thường thích hỏi con những câu như "Hôm nay con đã làm gì ở trường?", "Đi học có tập trung nghe giảng không?" Để trả lời những câu hỏi đi thẳng vào trọng tâm như thế, trẻ thường đáp: "Con không làm gì cả" hoặc "Có a", sau đó câu chuyện sẽ chấm dứt tại đây.

Còn có một số bà mẹ thường xuyên đưa ra những câu hỏi như: "Con đã làm xong bài tập về nhà chưa?" hay "Lần này làm bài kiểm tra con có tiến bộ không?"... Những câu hỏi như thế rất giống chất vấn, mẹ chỉ vừa thốt ra trẻ đã nhận thấy một thái độ không thân thiện, có khi còn thấy ác cảm. Một khi không nhận được câu trả lời thỏa đáng, câu hỏi thăm đơn thuần của mẹ sẽ trở thành khiển trách. Nếu mọi chuyện cứ tiếp diễn như vậy, trẻ sẽ không có mong muốn tám chuyện hay giao tiếp với mẹ nữa khi hai mẹ con đối mặt nhau.

Khi giao tiếp với trẻ, bạn cần cố hết sức tránh những câu hỏi trừu tượng và có phạm vi rộng. Nếu trẻ có thể trả lời chỉ bằng một, hai từ thì đương nhiên câu chuyện của hai mẹ con sẽ dễ dàng kết thúc. Mẹ có thể thử hỏi một số câu hỏi đơn giản, thú vị và cụ thể hơn, ví dụ như: “Hôm nay trong tiết Văn, cô giáo có kể cho bọn con nghe câu chuyện Khắc thuyền tìm gươm không?”, “Hôm nay con học môn nào?”, “Tiết Mỹ thuật hôm nay con vẽ hình gì thế?" Hỏi những câu như thế dĩ nhiên trẻ sẽ kể về nội dung chi tiết, nếu thấy hứng thú thì trẻ sẽ ríu rít không ngừng. Nhân cơ hội này, mẹ cũng sẽ biết được hôm nay con mình đã làm gì, hai mẹ con dễ dàng có tiếng nói chung hơn. Dần dần, con sẽ chủ động kể cho mẹ nghe những chuyện đã xảy ra trong ngày.

152

Dùng phương pháp vòng vo tam quốc "nói về người khác"

Rất nhiều bà mẹ thích đi thẳng vào vấn đề, đặt câu hỏi trực tiếp khi muốn biết những việc liên quan đến con. Đặc biệt nếu con là người quậy phá nghịch ngợm, mẹ thường hỏi: "Hôm nay con có nghịch ngợm gây chuyện trong lớp không đấy?" Nếu câu trả lời mẹ nhận được là phủ định hoặc không có câu trả lời thì cuộc nói chuyện sẽ kết thúc ở đó.

Nếu muốn biết về tình hình học tập của con mình, bạn có thể bằng đầu bằng cách “nói về người khác”. Ví dụ, bạn có thể hỏi “Theo con, ai nghịch nhất lớp vậy?”, “Cô giáo của con có nghiêm khắc không?”, “Bạn nam đó hay bị thầy cô mắng lắm phải không? Thế con đã bị mắng bao giờ chưa?"... Thông qua việc nói về người khác, sau đó từ từ quay lại với con mình, bạn sẽ tạo được một bầu không khí thoải mái một cách hết sức tự nhiên, con cũng sẽ sẵn sàng giao tiếp hơn với mẹ. Hơn nữa, trong quá trình giao tiếp, mẹ có thể biết được quan điểm của con về hành vi của bạn bè cùng lớp cũng như cách trẻ xử lý tình huống.

Không phủ nhận cảm xúc của con

Vốn dĩ hai mẹ con đang trò chuyện rất vui vẻ, nhưng vì mẹ hay dùng cảm xúc của mình để áp chế và phủ nhận cảm xúc của con khiến con chán nản không vui, không khí trở nên căng thẳng khi kết thúc cuộc trò chuyện.

Ví dụ, khi hai mẹ con nói chuyện với nhau về tiết học Tâm lý và sức khỏe, con phàn nàn: “Lớp này chán quá!”, sau đó bạn phản bác: "Lớp Tâm lý và sức khỏe không chán tí nào, có nhiều kiến thức về sức khỏe tâm lý, con cũng có thể tham gia thử xem..." Lúc đó, trẻ sẽ không còn hứng thú nói chuyện với bạn nữa. Bởi khi bạn phủ nhận cảm xúc của trẻ, trẻ sẽ giấu biệt những điều sắp nói tiếp theo và ngừng trao đổi với bạn. Thật ra, bạn không cần gấp gáp bày tỏ cảm xúc của mình như vậy mà hãy nương theo lời trẻ nói: “Con có thể cho mẹ biết con cảm thấy chán ở đâu không?" Sau đó, chắc chắn trẻ sẽ nói ra lý do tại sao mình thấy chán, từ đó chúng ta có thể biết thêm về suy nghĩ của con và giúp con bạn thoát khỏi những vướng mắc một cách hiệu quả hơn.

“Điểm nhiên" trước những từ lạ và chuyện lạ của con

Trẻ em tiếp thu những thứ mới mẻ nhanh hơn người lớn. Nhiều khi, chúng có thể nói một số cụm từ phổ biến trên Internet, thậm chí là một số suy nghĩ hoặc sự việc nào đó đáng kinh ngạc hoặc phản cảm. Lúc này, mẹ không nên phản ứng quá mạnh mà hãy "tỉnh bơ" nghe hết những gì trẻ nói rồi hãy phản ứng. Nếu con nói tục, bạn đừng quá hoảng hốt và nói "Sao con có thể ăn nói như thế hả?", thay vào đó chỉ cần nói với con rằng như vậy là không lịch sự, cách nói đúng là gì và sau đó đốc thúc con sửa lại. Khi bạn dùng giọng điệu bình tĩnh, nói việc nào vào việc đó sẽ khiến trẻ dễ dàng chấp nhận hơn.

154

7.5 LÀM THÍNH GIẢ TRUNG THÀNH NHẤT CỦA CON

Các bà mẹ có thói quen thuyết giáo luôn có thiên hướng nói thao thao bất tuyệt trước mặt trẻ, không cho trẻ có cơ hội để bày tỏ ý kiến của mình. Vì vậy, sau khi đi học về trẻ sẽ khá trắm lặng, không muốn chia sẻ quá nhiều về chuyện học hành với mẹ. Khi thấy những đứa trẻ khác nói tất cả mọi chuyện với mẹ minh thì các bà mẹ đó lại tỏ ra ghen tị.

Trên thực tế, khi lớn dần lên, ngày càng có nhiều trẻ trở nên khép kín, không muốn giao tiếp với mẹ. Mà đa phần nguyên nhân là do chúng ta không rèn luyện được thói quen kiên nhẫn lắng nghe con nói khi con còn nhỏ.

"Mẹ ơi, hôm nay trường con tổ chức đại hội thể thao."

"Lớp con thì chạy vượt rào 100 mét xếp hạng nhất, phá kỷ lục toàn trường luôn đấy!"

"A à, mẹ biết rồi."

"Con..."

"Được rồi được rồi, có phải con xếp hạng nhất đâu, có gì mà vui thế!"

Những cuộc trò chuyện như thế thường xuyên xảy ra trong cuộc sống của chúng ta. Khi con hớn hở kẻ cho chúng ta những chuyện khiến con vui vẻ hoặc phấn khích thì mẹ lại luôn tỏ ra thờ ơ, thậm chí tỏ vẻ buồn chán hoặc đột ngột ngắt lời khi con đang nói. Nếu tình trạng này kéo dài, trẻ sẽ cảm thấy mất hứng, từ đó không muốn chia sẻ với mẹ nữa. Kết quả là dù hai mẹ con sống chung dưới một mái nhà thì cũng chẳng mấy khi nói với nhau được câu nào.

Do đó, nếu muốn con tâm sự tất cả mọi chuyện trước mặt mẹ thì trước hết mẹ phải là một “thính giả” thật chất lượng. Khi con cái vui vẻ, buồn bã hoặc phấn khích chia sẻ điều gì với chúng ta, dù điều đó có liên quan đến mình hay không thì chúng ta cũng nên tạm gác việc đang làm lại, nghiêm túc nghe con chia sẻ và tương tác với con. Nhất là khi con đang bộc lộ những lo lắng và sợ hãi trong lòng thì mẹ đừng vội chê con lải nhải, cũng đừng vội đưa ra kết luận.

Tiểu Vân là một học sinh giỏi toàn diện, gần đây còn vượt qua vòng loại cuộc thi Toân Olympic của trường, giành được cơ hội đại điện cho trường tham gia cuộc thi Toán Olympic cấp thành phố. Mấy ngày trước khi thi, có bé không giấu nỗi sự căng thẳng, hay kéo tay mẹ bày tỏ cảm xúc của mình.

"Được rồi được rồi, có gì đâu mà căng với thẳng, con cứ lo lắng như thế thì chưa đến chỗ thì đã thua rồi."

Nói xong, mẹ lại làm tiếp việc của mình.

Tiểu Vân buồn lắm, không dâm nhắc lại chuyện mình đang căng thẳng nữa.

Trẻ sẽ có nhưng cảm xúc khác nhau khi gặp phải một số tỉnh huông quan trọng. Khi trẻ nói đi nói lại về sự lo lăng của mình với mẹ thì mẹ không nên ghét bỏ điều đó, vì có thể trẻ chỉ đang dùng cách nay dễ xoa dịu sự căng thăng bên trong, hoặc chỉ muốn thé hiện cảm xúc của mình với mẹ. Mẹ nên im lặng lăng nghe con nói, động viên và an ủi con nhiều hơn.

Tất nhiên, mẹ cũng cần chú ý những điểm sau khi lắng

nghe con:

Hãy kiên nhẫn hơn, đừng vội cướp lời hoặc làm thay

Khi con còn nhỏ, khả năng diễn đạt ngôn ngữ chưa tốt và lời nói chưa lưu loát, đôi lúc phải nghĩ rất lâu mới nghĩ ra được từ cần nói, mẹ chờ lâu sốt ruột nên thường cướp lời của con và nói thẳng ra thay con. Điều này không chỉ gây bất lợi cho khả năng diễn đạt bằng lời nói của con mà còn giảm bớt sự tự tin trong việc trình bày của con, rất có thể là tác nhân khiến con không còn thích thể hiện bản thân nữa. Vì vậy, cho dù con nói không rõ ràng hoặc không diễn đạt được ý mình muốn thì mẹ cũng không nên gấp gáp, mà hãy chờ con nói hết, như vậy con sẽ cảm thấy mình được tôn trọng và dần dần nâng cao sự tự tin trong việc thể hiện bản thân qua từng lần "nói xong” như thế.

Cho con cơ hội tranh luận

Trẻ con và người lớn có góc độ xem xét vấn đề khác nhau và nội dung chú ý khác nhau, do đó cũng sẽ có quan điểm khác nhau về cùng một vấn đề. Nếu người mẹ quá uy quyền, áp đặt suy nghĩ của mình lên con khi con còn chưa kịp lên tiếng thì điều đó cũng sẽ ngăn chặn mong muốn chia sẻ và giãi bày của con, từ đó con sẽ không còn muốn nói với mẹ nữa. Vì vậy, khi xảy ra bất đồng về một chuyện gì đó, mẹ nên cho con cơ hội tranh luận, lắng nghe suy nghĩ của con, nắm bắt thái độ cũng như cách nhìn nhận văn đề của con.

Nếu con cãi nhau với người khác, mẹ cũng không nên vội vàng giúp đỡ mà có thể đứng một bên lắng nghe xem suy nghĩ của con có phù hợp với logic không, những điều con nói có rõ ràng mạch lạc không, từ đó rèn luyện kỹ năng tư duy và diễn đạt cho con.

Tương tác với con trong lúc lắng nghe

Khi nghe con nói chuyện, mẹ không nên chỉ ngồi im như tượng nghe con nói mà nên có những phản ứng và tương tác nhất định tùy theo nội dung câu chuyện và diễn biến cảm xúc trong lời nói của con. Ví dụ, khi con kể đến những chuyện phiến lòng, mẹ có thể xoa đầu con để tán đồng với cảm xúc của con; khi con nói đúng điều gì, mẹ có thể gật đầu hoặc giơ ngón tay cái lên để bày tỏ sự khen ngợi và ủng hộ của mình với con; khi con nói đến chỗ mâu thuẫn, mẹ nên kiên nhẫn lắng nghe, lý giải những mâu thuần chủ yếu con đang băn khoăn là gì để đưa ra một số ý kiến; khi con nói về một điều vui vẻ, mẹ hãy phụ họa "Ôi mừng quá, mẹ nghe thôi mà cũng thấy vui theo"...

Khi mẹ làm vậy, con sẽ cảm thấy được coi trọng, sẽ nhận ra rằng mẹ đang thực sự kiên nhẫn lắng nghe mình, đồng thời cảm nhận được sự chở che và ủng hộ mẹ dành cho mình. Trẻ sẽ nghĩ rằng, cho dù mình nói đúng hay sai thì mẹ cũng không bao giờ chê cười chế nhạo, điều này giúp con tin tưởng mẹ hơn, từ đó cơi mẹ là người bạn đáng tin cậy nhất của mình,

158
----------------------

CHƯƠNG 8 BIẾT ĐỘNG VIÊN VÀ KHEN NGỢI

Trong tư tưởng giáo dục của các thế hệ cũ, rất nhiều người cho rằng “yêu cho roi cho vọt”. Họ cho rằng phải trừng phạt nghiêm khắc thì mới có thể rèn cho con những đức tính tốt đẹp. Họ rất ít khi động viên và khen ngợi con, vì lo rằng con sẽ trở nên kiêu ngạo.

Các bậc bố mẹ ngày nay lại có xu hướng công nhận khái niệm giáo dục khen ngợi, tin rằng “lời khen sẽ tạo nên các em bé ngoan”. Chỉ cần con tiến bộ hoặc tạo lập được thói quen hay hành vi nào đó phù hợp với mong muốn của bố mẹ thì bố mẹ sẽ không tiếc lời khen dành cho con. Đây là chủ nghĩa củng cố hành vi do nhà tâm lý học người Mỹ Skinner¹ đưa ra.

Tuy nhiên, những lo lắng của thế hệ cũ không phải hoàn toàn vô lý. Khen ngợi con trẻ một cách mù quáng thực sự có thể khiến chúng trở nên tự phụ và không muốn phấn đấu. Ngược lại, nếu trẻ chưa từng nhận được một lời khen hay sự công nhận, thì trẻ sẽ tiến bộ ngày càng chậm hơn. Chính vì thế, là người gần gũi nhất với con, mẹ phải biết cách khen ngợi con, tán thưởng và động viên con sao cho hợp lý thì mới có thể hướng dẫn con phát triển theo hướng tốt hơn.

8.1 ĐỘNG VIÊN VÀ KHEN NGỢI KHÔNG PHẢI LÀ TÁN DƯƠNG QUÁ MỨC

Dưới tác động của "giáo dục ngợi khen” ở phương Tây, rất nhiều bậc bố mẹ và người lớn trong các gia đình đã mắc phải một sự hiểu nhầm, đó là mù quáng khen ngợi con, cho đủ những lời khen ngợi đó hơi quá ló, nhưng chỉ cần nhìn thấy dáng vẻ tràn trẻ tự tin của con là bố mẹ lại say mê tâng bốc con lên tận trời. Tuy khen ngợi là một phương pháp hiệu quả để năng cao sự tự tin của trẻ, nhưng tăn thưởng và động viên không phải là tán tụng quá mức. Việc khen ngợi không có chứng mực sẽ chỉ khiến trẻ có tâm lý "coi trời bằng vung", không xem người khác ra gì, kiêu căng ngạo mạn, thâm chí không thể nghe bất kỳ "lời khuyên thật lòng" hoặc lời phê bình nào. 

Vậy đánh giá cao, động viên và tán dương quá mức khác nhau ra sao? Hãy cùng đọc một ví dụ dưới đây: Tiểu Vũ đùng đầu lớp trong kỳ thi cuối kỳ, em vui vẻ về nhà báo tin này cho bố mẹ. Bố nói: “Bố biết con là cậu bé giỏi nhất thế giới mà. 

Mẹ nói: “Tuyệt quá, cuối cùng mọi sự cố gắng của con cũng được đền đáp rồi, lần này con tiền bộ nhiều quả." 

Trong ví dụ này, cả bố và mẹ đều khen ngợi Tiểu Vũ, thoạt nhìn có vẻ không có gì khác biệt, nhưng nếu đọc thật kỹ thì bạn sẽ thấy lời bố nói thiên về khen ngợi, còn mẹ nói lại thiên về tán thưởng và động viên. Tuy lời nói của bố có thể làm con phấn chấn tỉnh thần hơn, giống như khẳng định cảm giác "con đúng là thiên tài", nhưng lời khen của mẹ lại khẳng định hành vi của con trong giai đoạn này, nhắn nhủ với con rằng "chính hành vi của con đã khiến con trở nên xuất sắc". 

Quả thật, động viên và khen ngợi đều là hai phản ứng tích cực và là sự công nhận hành vi của con, nhưng bản chất của hai từ này lại rất khác nhau. 

Khen ngợi tập trung vào “người”, động viên tập trung vào "việc" 

Khi khen ngợi, chúng ta thường khen chính bản thân trẻ, ví dụ như: "Con đúng là một em bé thông minh" hay "Con giỏi quá!”. Còn động viên thường tập trung vào những việc mà trẻ đã làm, chẳng hạn: “Vì con đã suy nghĩ rất kỹ càng nên mới làm tốt như thế" hoặc "Con đã bỏ ra rất nhiều công sức cho trận đấu này"... 

Khen ngợi tập trung vào kết quả, động viên tập trung vào quá trình 

Khen ngợi thường coi trọng kết quả hơn, ví dụ như: "Con thi được hạng nhất rồi này, con giỏi quá!" Còn động viên lại tập trung vào quá trình hơn, chẳng hạn: "Điểm số con đạt được là kết quả của sự cố gắng của con đấy!" 

Khen ngợi là ngôn ngữ đánh giá, động viên là ngôn ngữ khích lệ 

Khi khen ngợi, ngôn từ mà bố mẹ dùng thường mang tính đánh giá, ví dụ như: "Con làm thế là rất đúng" hay "Cơn thể hiện rất tốt". Còn khi động viên, ngôn từ của bố mẹ sẽ tập trung vào cảm nhận cá nhân, chẳng hạn: "Mẹ rất thích dáng vẻ chăm chỉ nghiêm túc của con". 

Khen ngợi là khen phẩm chất, động viên là khen sự chăm chỉ 

Khi khen ngợi, bố mẹ sẽ khen phẩm chất của trẻ nhiều hơn, ví dụ như: "Con mẹ xinh quá", "Con thật thông minh". Còn khi động viên, bố mẹ sẽ khen sự chăm chỉ của trẻ, chẳng hạn: "Con đã cố gắng rất nhiều" hoặc "Con luyện tập châm chỉ quá". 

Từ các điều trên, chúng ta có thể thấy rằng khen ngợi thiên về sự đánh giá những đặc điểm bên ngoài của trẻ, điều này dễ khiến trẻ cho rằng thành công là do yếu tố bẩm sinh; còn động viên sẽ giúp trẻ nhận ra thành công là nhờ nỗ lực của bản thân, hiểu ra rằng: "Muốn thành công thì phải tự mình cố gắng, hơn nữa có gắng càng nhiều thì sẽ càng thành công hơn". 

Mặt khác, khen ngợi quá đà lại sẽ phóng đại quá mức ưu điểm bẩm sinh của trẻ, xem nhẹ những nỗ lực sau này của trẻ, có thể làm trẻ tin rằng mình có tố chất hơn hẳn những người khác. Tất nhiên, nếu phát hiện ra mẹ khen mình quá lố thì trẻ không những đánh mất cảm giác vượt trội "mình sinh ra đã thông minh" mà còn phủ nhận hoàn toàn giá trị của bản thân chỉ sau một lần thất bại, hoặc sẽ thấy ác cảm và có xu hướng chống lại lời khen của mẹ. 

 

Khi học lớp 1, Tiểu Lam thường đạt điểm tối đa khi đi thi, mẹ em rất vui và thường khen em: "Con đúng là một cô bé thông minh". Tuy nhiên, khi kiến thức nặng hơn, độ khó tăng lên, điểm số của Tiểu Lam ngày căng giảm xuống. Tuy thể, mẹ vẫn khen ern: "Ôi, con gái mẹ học giỏi quá, đề khó như thế mà vẫn thì được 90 điểm" 

Sau này, mỗi lần đi thì em chỉ đạt được 80 điểm. Mẹ em vẫn giữ nguyên cách nói: "Ôi, em bé của mẹ giỏi quả", nhưng trong lớp có rất nhiều bạn được 90, thậm chỉ 100 điểm. 

Tiểu Lam tức giận nói: “Mẹ có nhầm không vậy? Con thì được có 70 điểm mà mẹ cũng khen con giỏi, con ngư như thể cơ á? 70 điểm mà mẹ cũng khen? Mấy lời khen của mẹ chỉ toàn dối trá!" 

Những lời khen ngợi nói quá sự thật trong ví dụ trên không chỉ không có tác dụng động viên trẻ mà còn làm giảm đáng kể lòng tin của trẻ đối với mẹ, đồng thời làm trẻ tự nghi ngờ bản thân mình. 

Gia đình Nghiên Nghiên rất tôn thờ "giáo dục ngợi khen", dù cô bé có làm gì thì ông bà bố mẹ cũng khen em không ngớt, câu của miệng của cả nhà là “Nghiên Nghiên nhà ta giỏi quá trời", "Nghiên Nghiên nhà mình là đình nhất". Nhưng một lần, vì viết ngoáy và làm bài tập ẩu tả nên Nghiên Nghiên bị giáo viên phê bình và khóc suốt mấy tiết học liên. Sau khi về nhà, Nghiên Nghiên quấy khóc không chịu đi học nữa. 

Vì người nhà khen ngợi quá nhiều và quá mức nên Nghiên Nghiên đã trở thành một “bông hoa trồng trong nhà kính, khả năng chịu đựng thất bại rất thấp, vô cùng yếu đuối, không chấp nhận được bất cứ sự phủ định nào. 

Anh Lam được mẹ khen từ nhỏ đến lớn, nhưng sau khi tốt nghiệp đại học lại không tìm được việc làm. Bạn bè và người nhà đều khuyên anh nên bắt đầu từ cơ bản, nhưng lần nào anh cũng trà Hới: "Thế nào là bắt đầu từ công việc cơ bản? Là bán sức lao động của bản thân ả? Làm việc vật á? Trong mất các người, tới vô dụng đến thế cơ à? Đã làm là phải làm cấp quản lý, chứ nai lưng ra lao động tay chân thì tôi không làm đâu." Thế là anh cứ ở nhà ôn bám 

gia đình mãi cho qua ngày. 

Vì từ nhỏ được khen quá nhiều nên bản thân anh đã mất phương hướng, trở thành kẻ ăn như rồng cuốn nói như rồng leo làm như mèo mửa, cuối cùng lại trở thành trò cười cho thiên hạ, 

còn cuộc đời của chính anh cũng rất tồi tệ. 

Một thủ khoa đầu vào đại học ở tỉnh Hồ Nam có gia cảnh nghèo khó. Trình độ học vấn của mẹ cậu không cao, không thể dạy kèm con học. Tuy nhiên, sở dĩ cậu có thể vượt trội đến như vậy chính là nhờ sự động viên của mẹ: "Con trai, sự cố gắng của con đã giúp con có cơ hội đi học ở thành phố rồi, con giỏi quả", "Con à, con không buộc phải thông minh hơn người khác, nhưng vì chăm chỉ nên con đã vượt qua rất nhiều người, con mẹ giỏi lắm"... Từ nhỏ đến lớn, mẹ chưa bao giờ khen cậu thông minh, chỉ khẳng định sự nỗ lực và công sức của cậu, đánh giá cao tinh thần kiên trì đến cùng của câu. Cuối cùng, cậu đã không làm mẹ thất vọng khi thi đỗ vào 

ngôi trường lý tưởng của mình, 

Nhà tâm lý học nổi tiếng Carol Dweck từng nói: "Động viên, tức là khen ngợi nỗ lực của con, sẽ mang lại cho con cảm giác có thể nắm trong lòng bàn tay, con sẽ cho rằng thành công nằm trong tầm kiểm soát của mình. Ngược lại, tán dương, đặc biệt là tấn dương quá mức, nhất là ca ngợi con thông minh thì chẳng khác nào nói với chúng rằng thành công không nằm trong tay mình. Nếu làm vậy, chúng thường bỏ tay chịu thua khi gặp thất bại." 

Do đó, các mẹ hãy học cách khen ngợi và động viên con sao cho đúng đắn thay vì tâng bốc quá mức một cách mù quáng, nếu không lời khen của chúng ta không những không có tác dụng mà còn có thể gây hại cho con. 

165

8.2 NẮM ĐƯỢC CHI TIẾT THÌ LỜI KHEN CỦA BẠN MỚI CÓ TÁC DỤNG VỚI CON 

Rất nhiều bà mẹ thường khen ngợi con với một vốn từ hết sức nghèo nàn, như thể trong từ điển của họ chỉ có những từ như “giỏi quá”, “siêu quá" mà thôi. Mà những lời khen như thế lại thường quá sơ sài, không thể khơi dậy được sự tích cực của trẻ, không thể khiến trẻ ghi khắc trong lòng. 

Tiều Nguyên là một cô bé luôn ao ước được mẹ khen. Khi còn bé, mỗi lần về tranh, cho dù tranh đẹp hay xấu thì em đều cảm đến cho mẹ xem, lần nào mẹ cũng nói: "Con giỏi lắm.” Sau khi đến trường, luyện viết được một trang giấy, em cũng đưa cho mẹ xem. lần nào mẹ cũng nói: "Ử, giỏi lắm.” Kiên trì tập piano được một tiếng. em cũng chạy tới chỗ mẹ chờ khen, nhưng mẹ cũng chỉ nói đừng câu đó: "Giỏi lắm," 

Nhưng dần dần, Tiểu Nguyên không còn cho mẹ xem tranh và bài tập nữa. Một ngày nọ khi mẹ hỏi đến, cô bê trả lời: "Lần nào mẹ cũng chỉ bảo giới lắm, còn có cảm giác khó mà nhận được một loi khen chân thành của mẹ. Mẹ xem, rõ ràng lần trước con viết xấu và sai nhiều như thế, con đưa cho mẹ xem mà mẹ lại khen là giới 

Người mẹ trong tình huống trên lúc nào cũng dùng câu "giỏi lắm" khi khen con mình, trăm lần như một. Tuy mẹ đang khen nhưng con sẽ chỉ cảm thấy mẹ khen mình cho có, chứ không cảm nhận được sự chân thành. Quan trọng là kể cả khi con viết xấu, mẹ vẫn khen con là giỏi, kiểu khen ngợi này chẳng khác nào hàng đại hạ giá, một lần nữa khẳng định điều trẻ đang nghĩ trong lòng: "Mẹ chỉ khen cho có lệ với mình, những lời khen trước đây đều là giả dối.” Điều này sẽ gây ra chênh lệch tâm lý rất lớn cho trẻ, khiến trẻ nghi ngờ lời nói của mẹ và niềm tin với mẹ cũng từ đó mà giảm xuống. 

Ngay từ nhỏ, trẻ em đã nhận thức về bản thân thông qua quá trình tìm tòi khám phá. Sự nhận thức này cần được thực hiện thông qua sự đánh giá của thế giới bên ngoài về mình, thế giới bên ngoài bao gồm bố mẹ, bạn bè, giáo viên... Trong đó, sự đánh giá của mẹ là vô cùng quan trọng trong lòng trẻ, những lời khen ngợi chung chung sẽ chỉ để lại cho trẻ một nhận thức mơ hồ về bản thân. Một ngày nào đó, khi choàng tỉnh khỏi những nhận thức mơ hồ ấy, trẻ sẽ phát hiện ra nhận thức về bản thân mà mẹ đã tạo nên cho mình không phải là sự thật, trẻ sẽ tự nghi ngờ bản thân, đồng thời sẽ gạt bỏ hoặc thậm chí căm ghét lời khen ngợi của mẹ, mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái cũng sẽ trở nên xa cách. 

Thực ra, lời khen của mẹ với con không chỉ là một hình thức khen ngợi mà còn là một phương tiện quan trọng giúp trẻ đạt được nhận thức về bản thân. Vì vậy, "lời khen” mẹ dành cho con phải thiết thực và cụ thế, có như thế thì trẻ mới có thể nhận thức rõ ràng hơn về bản thân, sự hăng hái trong lòng trẻ cũng sẽ tăng lên. 

Vậy mẹ nên làm thế nào để khen con một cách cụ thể từ những chi tiết nhỏ? 

Quan sát tình trạng và những thay đổi của con thật tì mi 

Bạn không thể khen con một cách chung chung, bạn phải tìm ra “điểm rơi” để bắt đầu lời khen của mình. Điều này có nghĩa là bạn sẽ phải suy ngẫm xem nên khen con từ đâu và khen con ở chỗ nào, vì nếu không tìm được điểm rơi phù hợp thì mọi lời khen đều trở nên mất giá. 

Trong cuộc sống của chúng ta, có một số bà mẹ khen con nhưng lại khen theo kiểu rất "vô bổ". Con vừa mở mắt ra, mẹ đã nói: "Bé yêu dậy rồi, ngoan quá!” Đến giờ ăn cơm, mẹ lại khen: “Em bé giới quá ta, biết đói rồi này.” Thấy con ăn rồi, mẹ lại nói: "Con mẹ thông minh thế nhỉ, biết ăn từng miếng một rồi." 

Những lời khen như thế vừa lố lăng vừa nông cạn, trẻ sẽ không thấy vui vẻ hay có bất cứ chút cảm giác thành tựu nào khi được khen như thế. Bởi vậy, việc quan sát tỉ mỉ để tìm ra điểm rơi của lời khen là điều kiện đầu tiên để lời khen có ý nghĩa và giá trị. 

Bạn có thể khen con khi thấy hôm nay con làm bài nhanh hơn hằn ngày thường, không còn vừa làm vừa chơi nữa, hoặc hôm nay con bạn tập đi tập lại một bản nhạc khi học piano và chơi rất mượt, hoặc hôm nay con bạn làm đúng nhiều bài tập Toán hơn hằn khi con luôn tỉnh đáp án trước ra giấy nháp... 

Những chi tiết nhỏ này chính là chỗ tiến bộ của con, là những hành động con cần phát huy. Khí ở cạnh con, mẹ nên chủ tâm hơn đến việc quan sát trạng thái làm việc của con và những chỗ khác biệt so với trước đây. Sau đó, bạn hãy tập trung vào những kết quả để khen ngợi những "trạng thái" và "sự thay đổi này, con sẽ hiểu được đâu là hành vi tốt giúp con nhận được sự khẳng định của mẹ, từ đó tiếp tục phát huy. 

Khen ngợi bằng những từ ngữ chỉ tiết hơn 

Sau khi tìm được điểm rơi của lời khen, nếu cách mẹ khen có thể chi tiết một chút, vừa khen được "kết quả tốt" lại vừa miêu tả được rõ ràng "trạng thái” và “sự thay đổi" của con thì không chỉ làm nổi bật sự quan tâm của mẹ đối với con, mà còn cho con định hướng tốt hơn với các hành vi trong tương lai. 

Chẳng hạn như trong tình huống đầu tiên, bạn có thể nói: "Bé à, hôm nay con làm bài tập về nhà nhanh hơn hẳn bình thường đấy, đó là do con không còn vừa làm vừa chơi nữa. Con đã khắc phục được tâm lý ham chơi của mình rồi. Hãy tiếp tục phát huy nhé!" Với tình huống thứ hai, bạn có thể nói: “Bé à, hôm nay con đánh đàn trôi chảy quá, đó là vì con đã kiên nhẫn tập đi tập lại đấy, bản đàn mượt mà này chính phần thưởng con xứng đáng được nhận." Còn trong tình huống thứ ba, bạn có thể nói: “Bé à, hôm nay con đã làm đúng nhiều bài hơn hôm qua đấy. Mẹ thấy con có một thói quen rất tốt là dùng giấy nháp trước khi làm bất cứ câu hỏi nào. Cách làm này thật thông minh, con của mẹ giỏi quá, con đã tìm ra cách làm đúng rồi đó..." 

Khi nghe những lời khen ngợi này, ngoài việc cảm thấy vui mừng thì trẻ sẽ được khẳng định các cách làm hay mà con đã sửdụng, từ đó thúc đẩy trẻ tiếp tục dùng tới phương pháp này đế hình thành nên những thói quen tốt. 

Tiều Nguyệt là một cô bé rất có chí tiến thủ, nhưng từ khi lên lớp 3, em rất khó giành được điểm tối đa ở tất cả các môn. Mỗi lần và bài kiểm tra, em sẽ buồn bã rất lâu trước những chỗ bị trừ điểm do sự bất cần của mình. Mẹ cầm bài kiểm tra của em mà cũng phải thở dài, nhất là môn Toán. Mỗi lần làm bài, em đều mắc lỗi vì không chú ý đến đơn vị hoặc không nhìn rõ phép cộng trừ, hay quên phép cộng phép trừ có nhớ dẫn đến mất điểm. Sau này mẹ Tiểu Nguyệt đã tìm ra một phương pháp hay, đó là yêu cầu em khoanh tròn những từ khóa quan trọng trong để khi làm bài, đánh dấu những con số cần tính toán ngay trên giấy thi, đồng thời thử làm trước ra nhập khi đổi với các bài toán cần tính toán. 

Ngặt nỗi, lần nào Tiểu Nguyệt cũng quên làm theo lời mẹ dặn, mẹ rất tức giận nhưng lại không biết làm thế nào. Sau này, có một lần Tiểu Nguyệt thì được 100 điểm trong bài kiểm tra môn Toán Mẹ vui lắm, cầm bài làm của cô bé lên xem thử thì mới phát hiện ra em đã làm theo phương pháp mình dạy: khoanh tròn những từ quan trọng và tính trước đáp án ra giấy nháp. Nhìn cách em làm, mẹ khen em từng hành động nhỏ: "Bé yêu, lần này con thì được 100 điểm rồi, thật là giỏi. Con nhìn xem, lần này con đã khoanh tròn từ khóa trong câu hỏi, với những câu điền vào chỗ trống yêu cầu phải chuyển đổi các thông tin đã biết thì con cũng viết hết sang bên cạnh, khi làm những câu tình toán, con đều nhập trước. Cơn đã làm rất tốt, tỉ mỉ và nghiêm túc, không bỏ sót bất cứ buộc nào có thể mắc lỗi." 

Tiểu Nguyệt vui như mở cờ trong bụng khi được mẹ khen. Nhớ nếm được “vị ngọt" vì làm như mẹ dạy mà trong các bài kiểm tra Toàn sau này, em đã có thói quen cẩn thận tỉ mỉ, gần như lần nào cũng thi được điểm tối đa, trở thành "bậc thầy Toán học" trong lớp 

Trong ví dụ, lời khen mẹ dành cho Tiểu Nguyệt tỉ mỉ đến từng chi tiết, thực sự đã chạm vào trái tim con, khơi dậy tất cả tinh thần hăng hái của con để con tiếp tục phát huy. Bây giờ cơn đã không còn quên phương pháp trước đây mình thường xuyên quên nữa. Trong quá trình này, con cũng có thể nhận thức đầy đủ mình đã khắc phục sự bất cẩn của mình bằng cách nào và bắt đầu trở nên tự tin hơn trong khi học môn Toán. 

Kết hợp với biểu cảm, động tác và giọng điệu phù hợp 

Khi khen con, mẹ cũng nên chú ý đến biểu cảm, động tác và giọng điệu của mình, nếu quá cường điệu hoặc qua quýt sẽ khiến trẻ cảm thấy bạn không chân thành, từ đó làm giảm giá trị của lời khen, thậm chí còn gây ra tác dụng ngược. 

Khả năng tính toán của Hiếu Du không được tốt lắm, đặc biệt là khi lên lớp 4, mỗi lần làm bài tập thực hành thì các câu hỏi tình toàn đều trở thành một "vấn đề nan giải. 

Nghỉ hè, mẹ Hiếu Du đã mua cho em một bộ đề tính nhẩm, yêu cầu em làm mỗi ngày một tờ. Liên tục 10 ngày, em không làm đúng hết một tờ nào, cảng làm lại càng sai. Một ngày nọ, không ngờ em lại dùng toàn bộ. Mẹ em mùng lắm, muốn nhân cơ hội này động viên em để em có thể tiếp tục kiên trì luyện đề, bèn nói: "Giỏi quá, cứ thế này thì sau này con sẽ thì đỗ Harvard cho mà xem.” Lúc nói, mẹ em còn có kim nên nụ cười nói khóe miệng, khiến người ta có cảm giác giả tạo, miệng cười mà lòng thì không. 

Kết quả là sau khi nghe xong, Hiếu Du đang vui vẻ lập tức sa sầm mặt xuống, ném bộ để tính nhấm đi rồi bảo: “Con có làm gì mẹ cũng thấy không vừa lòng, đã thể từ ngày mai con không làm nữa." 

Trong ví dụ, ý định ban đầu của mẹ là khích lệ con mình, nhưng vì không kiểm soát tốt biểu cảm của mình nên khi khen ngợi, nên lời nói quá khoa trương của chị mang lại cảm giác mía mai và khiến con gái nổi cáu. Cô bé quyết định không làm nữa, đi ngược lại hoàn toàn với mong muốn của mẹ. 

Giọng điệu và những biểu cảm rất nhỏ của mẹ khi khen ngợi có ảnh hưởng rất lớn đến cảm xúc tâm lý của trẻ. Con người là những cá thể độc lập, có rất nhiều phản ứng thống nhất với cảm xúc bên trong. Khi cảm thấy khó chịu trong lòng, tự nhiên chúng ta sẽ phản kháng. 

Lời khen của mẹ phải làm con thật sự cảm nhân đư chân thành trong đó. Khi khen con, niềm vui của mẹ phải xuất phát từ trái tim chứ đừng cố gắng kim nên. Lúc nói chuyện, mẹ nên nhìn vào mắt con, ánh mắt toát lên vẻ tán thưởng, giọng nói phải thật phấn khởi, có nhịp điệu để khơi dậy sự tự tin của trẻ từ bên trong. 

Khen ngợi thống nhất trước sau như một 

Trẻ con có một sự nhạy cảm bẩm sinh. Chúng có thể cảm nhận được cảm xúc của mẹ và những lời mẹ muốn nói nhưng chưa thốt thành lời, có điều khả năng diễn đạt của trẻ vẫn chưa hoàn thiện nên không thể diễn đạt bằng ngôn ngữ một cách chính xác. Tuy nhiên, nếu những cảm xúc này tích tụ đến một mức độ nhất định thì trẻ vẫn có thể bùng nổ, thậm chí ảnh hướng đến sức khỏe tâm lý của trẻ. Vì vậy khi khen, mẹ nên thống nhất trước sau như một, không nên khen ngoài miệng mà trong lòng chê bai, nếu không sẽ không có tác dụng. 

Ví dụ, điểm thi của con bạn luôn không được như ý, rất khỏ cải thiện được điểm số, Bạn muốn nhân cơ hội này để khen ngợi con, nhưng vẫn chưa thực sự hài lòng nên lời khen bạn nói ra nghe có vẻ là hay song thực chất bên trong lại rất gượng gạo, tạo cho người nghe cảm giác mệt mỏi. 

Nếu đã quyết định khen con thì bạn hãy khen thật lòng, đồng thời bày tỏ sự mong đợi của mình, chẳng hạn: “Ừm, lần này con mẹ đã tiến bộ hơn rồi này. Hai mẹ con mình tiếp tục cố gắng thêm để lần sau mình được điểm cao hơn nữa nhé." Lời khen như thế này sẽ làm con thấy có động lực hơn. 

Đừng biến lời khen thành mánh khóe 

Rất nhiều mẹ cho rằng nếu như khen ngợi đã có thể động viên con cái thì mình hãy biến lời khen thành một mánh khóe để thu phục con. Thế là, những lời họ nói ra có mục đích rõ rệt và mang lại cho mọi người cảm giác: "Con nhìn này, mẹ đã khen ngợi con rồi, con phải làm cho tốt đấy!" 

Thế nên, vừa thấy con lấy giấy bút ra, mẹ sợ con đột ngột bỏ đi chơi nên vội khen con tới tấp: "Con mẹ giỏi quá, bắt đầu làm bài tập rồi!" Con làm bài tập được một nửa, muốn đứng dậy làm gì đó thì mẹ lại vội vàng nói: "Con mẹ cử ghê, có thể làm bài tập lâu như thế.” Sau đó, dưới áp lực "bị" khen, con buộc phải ngôi xuống và tiếp tục làm bài. 

Hành vi này của mẹ tưởng như đang khen ngợi con nhưng thực chất lại ẩn chứa sự ngờ vực sâu sắc đối với con. Những lời khen ngợi như vậy không hề nuôi dưỡng tâm hồn con trẻ, cơn không những không cảm nhận được một chút niềm vui hay cảm giác thành tựu nào mà còn phải chịu áp lực rất lớn. 

Đến khi con nhận ra mẹ dùng mánh khóe này để làm mình phối hợp với mẹ, thì mọi hiệu quả sẽ dội ngược trở lại, con sẽ trở nên cáu kỉnh, ngày càng ít hợp tác và thậm chí còn nói: “Mẹ có thế để con yên được không ạ?" 

Nắm bắt thời điểm khen ngợi phù hợp 

Khen ngợi cũng cần có thời điểm. Khi trẻ vừa hoàn thành một việc hoặc khi trẻ cảm thấy bản thân mình đã làm rất tốt thì đó là "thời điểm vàng” để mẹ khen ngợi. Lúc này, trẻ sẽ có cảm giác 

Cảm xúc của mẹ ảnh hưởng lới cuộc đời của cơn 

đồng ý với người khen hơn, và lời khen trẻ lúc này sẽ có tác dụng hướng dẫn và thúc đẩy hành vì tiếp theo của trẻ. 

Khi con bạn cầm bài thi đạt điểm tối đa vui vẻ chạy đến chỗ bạn, nêu bạn cứ liên tục nói chuyện điện thoại, sau đó đi ra ngoài nôi tiếp thì khi bạn quay lại, con không còn nhiệt tình hớn hở muốn khoe, hiển nhiên sẽ không còn để ý đến lời khen của bạn nữa. Con sẽ có cảm giác "Mình làm tốt như thế mà vẫn không nhận được mẹ khen ngợi và quan tâm”, sau đó con sẽ cảm thấy rất thất vọng. Hay khi gặp khó khăn, con đã tự mình vượt qua, trong lòng con rất tự hào và muốn được nghe lời khen của mẹ, nhưng tận mấy ngày sau, khi bạn nhớ ra bạn mới khen con, vậy thì rất có thể thứ bạn nhận lại chỉ là thái độ lạnh nhạt của con. 

Những lời khen sai thời điểm như thể không những không làm con cảm động mà còn khiến mối quan hệ giữa con cái và bố mẹ trở nên xa cách, thậm chí sau này con sẽ không còn chia sẻ những điều thú vị mình gặp được với bố mẹ nữa. 

8.3 KHÉO LÉO PHÁT HIỆN ƯU ĐIỂM CỦA CON 

Thực ra trong lòng rất nhiều đứa trẻ đều ẩn chứa một nỗi ám ảnh, đó chính là “con nhà người ta" mà mẹ hay nói. Trong mất mẹ, dường như “con nhà người ta" luôn tốt hơn con mình, và con mình chỗ nào cũng có khuyết điểm. Nguyên nhân sâu xa của hiện tượng này là do mẹ đang quá tập trung và phóng đại vấn đề mà mẹ đang quan tâm. 

Theo nguyên tắc của tiềm thức, bạn càng tập trung vào điều gì thì bạn càng phóng to vấn đề của nó lên. Khi một người mẹ nhìn con nhà người ta, càng tập trung vào điểm mạnh của chúng thì dĩ nhiên mẹ sẽ phóng to điểm mạnh ấy lên. Còn khi nhìn vào con mình, mẹ tập trung vào những khuyết điểm của con nên đương nhiên cũng sẽ phóng đại những khuyết điểm đó lên nhiều lần. 

Rất nhiều bà mẹ có thói quen khen ngợi con người khác trước mặt con mình, ngoài ra còn muốn bắt con mình học hỏi theo. Trên thực tế, trẻ không những không học được gì mà còn sinh ra cảm giác chân ghét những đứa trẻ ấy, nghiêm trọng hơn, trẻ còn trở nên tự ti và cảm thấy mình làm gì cũng thua kém người khác. 

Còn có một điều thú vị hơn nữa là khi trò chuyện với người khác, các mẹ luôn thao thao bất tuyệt về khuyết điểm của con mình, mong mỏi con có thể sửa đổi được. Nhưng mẹ lại chẳng bao giờ nhìn thấy ưu điểm của con, thậm chí còn cho rằng đó là những thứ vốn dĩ con phải có, vô tình khiến cho con trở thành một người vô cùng không đáng yêu trong mắt mẹ. 

Dường như các mẹ đã quên rằng, có thể con mình cũng là “con nhà người ta" trong mắt các bà mẹ khác. Là mẹ, chúng ta phải tin rằng đứa bé nào cũng có ưu điểm của riêng mình. Có thể khả năng học tập của con mình chưa được tốt, thành tích học tập không được như ý, tuy nhiên sự tốt xấu của một đứa trẻ không chỉ phụ thuộc vào một khía cạnh. Chúng ta không thể gắn mác "thua xa người khác” hay “vô tích sự cho con chỉ vì ngoại hình hay điểm số của con. Thay vào đó, các mẹ nên tập trung vào ưu điểm cũng như cũng nét độc đáo riêng của con mình, hãy làm một người mẹ "công bằng chính trực", không đối xử với con qua "lăng kính phiến diện", cố gắng tìm ra ưu điểm của con, đồng thời tích cực khen ngợi để con có lòng tin phát huy những điểm mạnh của mình. 

Dương Chấn Ninh – nhà Vật lý nổi tiếng của Trung Quốc là người đã đoạt giải Nobel Vật lý. Tuy nhiên, một người xuất sắc như vậy lại có kỹ năng thực hành rất kém. 

Khi đang du học ở Mỹ, ông bị các bạn cùng lớp chế giễu vị khuyết điểm này. Họ rất thích trêu chọc ông: "Ở đâu có vụ nổ trong phòng thí nghiệm, ở đó có Dương Chân Ninh". Là một người học Vật lý, đặc biệt là nghiên cứu sinh Vật lý thí nghiệm, nêu khả năng thì nghiệm yếu kém đồng nghĩa với việc sẽ không có tương lại. Dương Chấn Ninh cũng rất đau đầu vì vẫn đề này. 

Tuy nhiên, một chuyên gia Vật lý bậc thầy đã tập trung vào thế mạnh của ông và phát hiện khả năng phân tích của ông rất xuất sắc. Thẻ là, chuyên gia này đã khen ngợi tài năng của Dương Chắn Ninh trong khía cạnh này, tiếp thêm cho ông sự tự tin, đồng thời hết lòng bồi dưỡng, hướng dẫn ông nghiên cứu lý thuyết Vật lý. Nhờ vậy, Dương Chấn Ninh đã đạt được thành tựu xuất sắc trong lĩnh vực của mình. 

Trong ví dụ trên, chuyên gia Vật lý đã phát hiện ra ưu điểm của cậu học trò Dương Chấn Ninh, dành cho học trò những lời khen cũng như hết lòng chỉ bảo, và quả nhiên Dương Chấn Ninh cũng đã không làm thấy thất vọng. Có thể nói rằng, ông thật may mắn vì đã gặp được một người thấy phát hiện ra điểm mạnh của ông, đương nhiên, chuyên gia Vật lý kia cũng rất may mắn vì đã gặp được một học sinh nổi trội ở một khía cạnh nào đó. Họ may mắn gặp nhau và cũng là thành tựu của đời nhau. 

Với tư cách là một người mẹ, là người gần gũi nhất với con mình, chúng ta nên nhìn con mình bằng đôi mắt yêu thương, tìm ra điểm mạnh của con thay vì một mực so sánh khuyết điểm của con với ưu điểm của người khác, thậm chí nhấn mạnh và tô điểm quá mức ưu điểm của người khác, khiến con cảm thấy vô cũng tự ti. 

Tuy nhiên, trong thực tế cuộc sống có rất nhiều bà mẹ có những “điểm mù” về ưu điểm của con mình. Đó là do mong muốn con cái thành đạt của họ quá mãnh liệt, yêu cầu họ đặt ra cho con cái quá cao, lúc nào cũng muốn con phải giỏi toàn diện, phải xuất sắc hơn những người khác, từ đó nhắm mắt làm ngơ trước thế mạnh nhưng lại cực kỳ nghiêm khắc với điểm yếu của con. Chẳng hạn như khi con trả lời câu hỏi, câu nào đúng thì mẹ coi là lẽ đương nhiên và không quan tâm, thậm chí mẹ chỉ chú ý đến những câu sai, thậm chí còn mắng mỏ con thậm tệ. 

Nhà giáo dục thành công người Mỹ Napoleon Hill từng nói "Đứa trẻ nào cũng có rất nhiều ưu điểm, nhưng bố mẹ thì hoàn toàn ngược lại. Họ luôn để ý đến khuyết điểm của con, cho rằng phải sửa chữa những khuyết điểm ấy thì con mới phát triển tốt hơn. Thực ra, làm như vậy chẳng khác nào người thợ thủ công cẩu thả, chắc chắn không thể làm ra một món đồ sứ hoàn hảo. 

Trong quỹ đạo trưởng thành của trẻ, khi mẹ biết cách phát hiện ra ưu điểm của trẻ, khen ngợi, động viên, hướng dẫn trẻ từ tận đáy lòng thì trẻ có thể lớn lên trong sự tự tin. Chúng ta khó có thể xác định được sự công nhận của mẹ sẽ mang lại tác động sâu sắc nhường nào với trẻ, nhưng chúng ta không thể phủ nhận rằng, những đứa trẻ chua bao giờ được mẹ công nhận chắc chắn sẽ không vui vẻ. 

Sau khi phát hiện ra ưu điểm của trẻ, mẹ có thể tạo động lực cho trẻ bằng cách “lặp lại sự công nhận". 

Tiểu Hì là một cô bé rất thích vẽ, nhưng đầu óc em “nhảy số khá chậm, lúc nào cũng giải quyết vấn đề chậm hơn người khác rất nhiều. Do đó, kết quả học lập của em không khả quan cho lầm. Tuy nhiên, những bức tranh em về lại đẹp vô cùng. 

Lúc đầu, mẹ Tiểu Hi thường xuyên so sánh em với những đưa trẻ khác, luôn cảm thấy con mình kém cỏi. Chị đã từng có công gồng sức để dạy kèm con các môn học, nhưng thành tích của con vẫn chỉ ở mức trung bình. Thế là chị quyết định thay đổi góc độ quan sát con thật kỹ và phát hiện ra Tiều Hi rất có năng khiếu hội hoa, giáo viên Mỹ thuật chỉ cần dạy một lần là em đã có thể nhanh chóng học theo 

Từ đó trở đi, mỗi khi Tiểu Hi hoàn thành một bức tranh, mẹ đều tỉ mỉ ngắm nghĩa tác phẩm mà em vẽ, công nhận tài năng của em, sau đó mới đưa ra một số nhận xét và mong chờ các bức vẽ tiếp theo của em. 

Lúc thi đại học, Tiểu Hi đã đỗ Học viện Mỹ thuật Trung ương với điểm môn năng khiều cao nhất tỉnh. 

Không ai là hoàn hảo, cũng không ai có thể ưu tú ở mọi khía cạnh. Mẹ không nên quá khắt khe về những chỗ yếu kém của cơn mình, có thể con không có kỹ năng vận động nhưng lại rất mạnh về khả năng âm nhạc, có thể con không giỏi Văn nhưng lại rất xuất sắc trong môn Toán... Chúng ta nên công nhận ưu điểm của trẻ, để trẻ phát huy thế mạnh của mình, đến một lúc nào đó, trítưởng tượng và sức sáng tạo của trẻ sẽ phát triển đến mức chính chúng ta cũng không thể ngờ tới. 

179

8.4 KHÔNG PHÓNG ĐẠI NHỮNG LỖI SAI CỦA CON 

Quá trình trưởng thành của trẻ em là quá trình liên tục mắc lỗi và sửa lỗi. Bắt đầu từ tâm trí non nớt, các em dần lớn lên, trở thành những người lớn phân biệt được đúng sai phải trái và biết cách đối nhân xử thế. Trong quá trình này, việc các em mặc sai lầm là điều không thể tránh khỏi. 

Thế nhưng, hình như tất cả người lớn đều đã quên mất mình lớn lên như thế nào nên luôn đặt ra những yêu cầu rất cao đối với các em bé ngay từ khi còn nhỏ. Họ yêu cầu các em phải ngoan ngoân, ăn uống ngủ nghỉ đúng giờ, biết hoàn thành bài tập về nhà đúng hạn mà thấy có giao cho, phải làm mọi việc đâu ra đây. không cần người lớn phải bận tâm. Một khi trẻ mắc lỗi, người lớn sẽ bắt lỗi ngay và không ngừng la mắng trẻ, như thể không có cách nào tha thứ cho lỗi lầm, khiến cho trẻ cảm thấy lo lắng và sự hãi tột độ. 

Ngô Hiều là một cô bé rất ngoan ngoân thông minh, nhưng vì thiếu tinh cần thận nên mỗi khi làm gi thường xảy ra một vài sự có nhỏ. 

Một ngày nọ, em rửa bát giúp mẹ, chẳng may làm với bát, mẹ liên mắng tê tất: "Làm gì thì từ từ thôi, sao cử với với vàng vàng thế? 

Rửa mỗi mấy cái bát cũng không nên hồn thì còn làm ăn gì được... 

Ngay sau đó, những tiếng la mắng của mẹ ập xuống đầu em như súng liên thanh, em sợ sệt đứng trước bồn rửa bát, không biết nên rửa tiếp hay thu dọn cái bát bị vỡ. 

Kết quả là trong lúc em ngơ ngác, mẹ lại nổi đóa: “Còn đứng đục ra đấy làm gì, đi lấy chồi dọn sạch đi mau lên!" 

Một ngày khác, trường trẻ bài kiểm tra môn Toàn, em làm sai vài câu tính toán. Mẹ rất tức giận, thấy em suốt ngày mắc phải lỗi sơ đẳng này bên kéo em vào xó nhà, bắt em úp mặt vào tường suy nghĩ: “Nói bao nhiêu lần rồi, đã bảo là tính cho cần thận, làm câu 

tính toán thì làm chậm thôi mà li ra không chịu nghe!" 

Còn Ngô Hiếu đã sợ chây cả nước mắt, có thể lần sau em vẫn sẽ mắc phải lỗi này. 

Trẻ con rửa bát so sấy làm vỡ bát là chuyện rất đỗi bình thường, vì còn nhỏ tuổi nên lực tay của các em còn yếu. Trượt tay làm vỡ một cái bát chỉ là chuyện nhỏ, chắc hẳn lúc mẹ còn nhỏ cũng từng mắc lỗi này. Nhưng khi lỗi sai xảy đến với con, mẹ lại không thể chấp nhận, mắng cho con một trận. Ngoại trừ cảm thấy hoáng sợ, dường như con cũng đánh mất luôn khả năng ứng phó với sự cố, chỉ biết đứng sững ra đó không nhúc nhích. Lúc này, những lời quát mắng của mẹ sẽ chỉ làm tăng thêm nỗi sợ trong lòng con, không hề có tác dụng giáo dục thật sự. 

Đáng nhẽ, khi con mắc lỗi, trước khi con kịp phản ứng thì mẹ nên bắt đầu giúp con tim ra nguyên nhân mắc lỗi, nói cho trẻ biết mình đã sai ở đâu, tại sao lai sai, giảng giải tường tận cho con nghe, hi vọng con sẽ hiểu và lân sau không tái phạm nữa. Nhưng có ai chỉ mắc lỗi một lần rồi không bao giờ tái phạm nữa kia chứ? Trái lại, con người còn rất hay mắc đi mặc lại một lỗi giống nhau vì cách suy nghĩ theo quán tỉnh. Khi con mắc lỗi lần thứ hai, có thể mẹ sẽ rất khó chịu vì lỗi lầm đó, những lời khuyên nhủ thiết tha ban đầu sẽ chuyển thành mắng mỏ. Còn con thì nghe mẹ mắng nhiều lần cũng sẽ chỉ vào tai này ra tai kia, chẳng ích lợi gì. 

Khi lỗi sai bị phóng đại, thường sẽ sinh ra hai kết quả: Một là con sợ bóng sợ gió, chỉ lo mắc lỗi khi làm những việc tương tự, hai là con vẫn mắc đi mắc lại cùng một lỗi dù mẹ có nói gì đi chăng nữa. 

Vậy phải làm thế nào để không phóng đại lỗi sai của con? 

Duy trì tâm trạng vui vẻ, bao dung lỗi sai của con 

Trước mặt mẹ, con là đối tượng dễ bị tổn thương, cần sự bao dung và quan tâm của mẹ. Khi vô tình làm gãy bút hay đã đổ thùng rác, chính bản thân con cũng rất sợ hãi, lúc này mẹ nên vỗ về con một chút, để con giải quyết tốt các sự việc tiếp theo. Như vậy con mới có thể bình tâm lại, biết cách đối mặt với vấn đề đồng thời đạt được cảm giác an toàn trong sự bao dung của mẹ. 

Giúp con tìm ra nguyên nhân mắc lỗi 

Sau khi con bình tĩnh lại, mẹ nên kiên nhẫn hỏi xem chuyện gì đã xảy ra, cùng trẻ phân tích nguyên nhân dẫn đến kết quả như vậy. Nếu mẹ có thể giúp con tìm ra bản thân mắc lỗi ở đâu, suy nghĩ làm thế nào để sửa chữa thông qua những lời hướng dẫn của mình thì con sẽ có hiểu biết sâu sắc hơn về lỗi sai minh mắc phải có quyết tâm sửa đối cao hơn. Cách này hiệu quả hơn gấp nhiều lần lời khuyên lớn của mẹ. 

Giúp con sửa sai 

Tuy đã biết cách sửa sai nhưng hành vi của con thường xuyên có những sai lệch, đây là điển hình "biết là một chuyện, nhưng kiên trì làm theo lại là một chuyện khác". Lúc này, mẹ chính là “Biển cảnh báo" và "Thông báo nhắc nhở trong công cuộc sửa đổi của con. Khi con có khả năng mắc lỗi lần nữa, mẹ có thể nhẹ nhàng nói nửa câu để nhắc nhở, con sẽ phản ứng ngay và sau đó chủ ý không mắc sai lâm tương tự nữa. 

Ví dụ, con thường mắc lỗi khi làm câu hỏi tính toán. Lần tới khi làm những câu như thế, bạn có thể hỏi: "Mình phải chủ ý điều gì khi làm câu hỏi tính toán con nhỉ?", con sẽ nhớ lại và trả lời bạn một cách nghiêm túc. Thực chất đây chính là một hình thức để con ôn lại cách làm đúng, sau này chắc chắn sẽ giảm hẳn lỗi sai. 

Tóm lại, khi trẻ mắc lỗi, chúng ta cần cố hết sức để biến lỗi đó thành lỗi nhỏ nhất có thể, giảm thiểu cảm giác bất an trong lòng trẻ xuống mức thấp nhất có thể, chó đổ thêm dầu vào lửa và tăng thêm gánh nặng tâm lý cho trẻ trong lúc này. 

183

--------------------------------------------

Chương 9: BIẾT GÁCH GIẢI TỎA

MẸ GIẢI TỎA ĐÚNG CÁCH, CON TỰ KHẮC SẼ NGOAN 

Trong cuộc đời phải có đến 80 - 90% là những điều không như ý. Thăng trầm và khó khăn luôn là chướng ngại vật trên con đường tiến về phía trước, sự tồn tại của chúng thường gợi lên trong ta cảm giác bức bối tồi tệ. Nếu bố mẹ không biết cách giải tỏa, lây nhiễm những cảm xúc không tốt này cho con thì trẻ sẽ dần hình thành tâm thể bị quan. Mẹ như áp kể" của cả gia đình, nếu mẹ để cả nhà phải hứng chịu thời tiết mưa gió kéo dài thì con cái chắc chắn sẽ bị "đầm mưa" đến phát ốm mất.

 9.1 NGƯỜI MẸ U UẤT KHÔNG THỂ NUÔI DẠY ĐƯỢC NGƯỜI CON VUI VẺ 

Ngay từ khi chào đời, người gần gũi với con nhất chính là mẹ. Mẹ là toàn bộ thế giới của con, vì thế cảm xúc của mẹ có ảnh hưởng vô cùng sâu sắc đến con. 

Đại học Manchester nước Anh đã tiến hành một thí nghiệm rất nổi tiếng, đó là thí nghiệm mặt lanh. 

Lúc đầu, mẹ tương tác vui vẻ với con, con cũng rất vui vẻ và tích cực hưởng ứng. Sau đó, gương mặt người mẹ bắt đầu trở nên vô cảm, ngay lập tức đứa con nhận ra có điều gì đó không ổn, bắt đầu tìm mọi cách để thu hút sự chú ý của mẹ. Bé không ngừng tương tác với mẹ nhưng mẹ vẫn tỏ ra nghiêm túc, không nói không rằng. Sau khoảng một phút như thế, cuối cùng em bé khóc òa lên. 

Mẹ luôn cho rằng con còn nhỏ không biết gì, song trên thực tế, trẻ là người đầu tiên cảm nhận được cảm xúc của mẹ, các bé vô cùng nhạy cảm trước những vui buồn mừng giận của mẹ. 

Khi con còn nhỏ, nếu mẹ lạc quan thì con sẽ rạng rỡ, nếu mẹ bị quan thì con sẽ tiêu cực, nếu mẹ lầm lì ít nói thì con chắc chắn không dám tỏ ra vui vẻ, nếu mẹ kêu ca thù hằn thì con sẽ học được cách khúm núm lấy lòng. Việc mẹ có vui vẻ hay không ảnh hướng đến hạnh phúc sau này của con, có một người mẹ không vui vẻ thì đa số các con cũng khó mà hạnh phúc. 

Mẹ Tiểu Nhiên là một người không hạnh phúc. Ngay từ nhỏ khi bắt đầu có ký ức, em chưa bao giờ thấy mẹ tươi cười hân hoan, mặt mũi lúc nào cũng cau có, còn thường xuyên trách móc bố, quan hệ giữa mẹ và bà nội cũng rất căng thẳng. 

Bố Tiểu Nhiên làm màng xây dựng công trình, thường xuyên đi công tác xa nhà mấy tháng trời. Mẹ sống trong cảnh "bà góa" nhiều năm nên rất bất mãn với tình trạng hôn nhân của mình, đã thể còn có mấy người bạn đồn bố có bồ nhí bên ngoài khiến mẹ càng bực bội buồn rầu. Tuy mẹ không tỉnh đến chuyện ly hôn nhưng ngày nào cũng rầu rĩ ủ ê. Trong trí nhớ của Tiểu Nhiên, chỉ khi em thi được 100 điểm, nụ cười mới thấp thoáng trên khuôn mặt mẹ. 

Thế là Tiểu Nhiên ra sức học tập, đạt thành tích rất cao. Nhưng dần dần, thành tích tốt cũng không thể mang lại niềm vui cho mẹ nữa, mẹ trở nên lầm lì ít nói. Tiểu Nhiên vừa thương mẹ lại vừa bị cảm xúc của mẹ đề nên đến mức nghẹt thở, mấy lần muốn bỏ đi. 

Sau khi trưởng thành, Tiểu Nhiên không dâm kết hôn. Có rất bi quan về hôn nhân, cảm thấy nếu mẹ không lấy bồ thì có lẽ bà đã sống hạnh phúc hơn. Thậm chí trong những khía cạnh khác, cô cũng luôn nghĩ đến tình huống xấu nhất, do đó làm gì cũng dốc hết sức, sợ tình huống xấu nhất đó xảy đến với mình. Có đạo, cô bị trầm cảm do gặp nhiều khó khăn trong công việc, ngày nào cũng phải uống thuốc mới có thể ngủ được. 

Trong ví dụ, mẹ Tiểu Nhiên là người không biết giải tỏa cảm xúc, khiến bản thân mất hết tình yêu với cuộc sống, đồng thời làm con rụt rè dè dặt, nhìn mặt lựa lời, cố gắng lấy lòng mẹ. Dưới tác động của tâm trạng ủ rũ mỗi ngày của mẹ, Tiểu Nhiên cũng trở nên bị quan về cuộc sống, không dám đặt hi vọng vào hôn nhân, từ đó rơi vào trạng thái "bất hạnh" không thể thoát ra được. 

Tác giả nổi tiếng Trương Ái Linh có một người mẹ không hạnh phúc. Bà từng miêu tả về mẹ mình trong một cuốn sách như sau: "Mẹ luôn buồn rầu mỗi khi mới thức giấc, phải chơi với tôi rất lâu mới vui trở lại." 

Mà người mẹ "luôn buồn rầu" ấy cũng hành hạ Trương Ái Linh suốt đời. Chuyện tình cảm của bà không suôn sẻ, có mặt thời gian bị trầm cảm. Năm 75 tuổi, bà qua đời tại Los Angeles, Mỹ và phải đến tận sâu, bảy ngày sau mới được phát hiện. 

Nữ tiến sĩ tâm lý học Đài Loan Hồng Lan nói: “Nhìn từ góc độ tiến hóa của loài người, người mẹ là linh hồn của gia đình. Mẹ vui thì cả nhà vui, mẹ buồn thì chắc chắn cả nhà sẽ buồn." Thế nên, mẹ đứng làm một người buồn bã không vui mà hãy làm người lạc quan cởi mở. 

9.2  ĐỪNG LÀM "OÁN PHỤ" TRƯỚC MẶT CON 

Tuy người mẹ nào cũng hiểu mình cần làm một người mẹ hạnh phúc, nhưng cuộc sống chưa bao giờ là dễ dàng, khó tránh khỏi buồn bã, giận dữ, tuyệt vọng... Đặc biệt là trong những mô hình nuôi dạy con “kiều mẹ góa con côi”, “kiểu lâu lâu sống lại" đang tồn tại rất phổ biến hiện nay, người mẹ vừa phải bận rộn với công việc vừa phải chăm sóc con cái nên nỗi bực dọc tích tụ trong lòng tự nhiên sẽ ngày một nhiều thêm. Rất nhiều bà mẹ không khỏi thở dài: "Tôi cũng muốn trở thành một bà mẹ vui vẻ tốt tính lắm chứ, nhưng ngày nào cũng bận tối mắt tới mũi, chồng thì chẳng chăm lo gì cho gia đình, tôi thực sự không thể vui nổi!" 

Làm mẹ, chúng ta cần phải nhìn thẳng vào sự tồn tại của tất cả những cảm xúc tiêu cực, song con đường để giải tỏa không nên là con cái và những người thân thiết nhất trong gia đình. Mẹ cần 

Thuật ngữ này chỉ hình thức giáo dục mà một trong hai bậc phụ huynh (thường là người mẹ) phải gánh vác tất cả trách nhiệm nuôi dạy con cái mà không có sự hỗ trợ từ người còn lại (chẳng hoặc vg). Tình trạng này giống như việc “ở góa", tức là một mình người mẹ phải lo lăng và đối phó với tất cả các vấn đề về giáo dục và chăm sóc con cái 

- Thuật ngữ này chỉ bánh thức nào đây thì một trong hai bậc phụ huynh (thường là người bởi thường xuyên vắng giặt không chăm sóc và giáo dục con cái như thể đã qua đời, thình thoảng tuổi xuất hiện vào những thời điểm quan trọng để can thiệp vào việc của van, hoặc khi cần thiết để duy trì hình ảnh gia đình. kiếm soát tốt tâm trạng của mình, đối xử thật tốt với bản thân. 

Điều đầu tiên mẹ cần làm là không được than văn, lại càng không được làm điều này trước mặt con. 

Người mẹ thích oán trách sẽ không thừa nhận lỗi lầm của mình khi làm sai, hơn nữa họ thường bất mãn với nhiều thứ, chỉ cần không đạt được kết quả mình mong muốn thì sẽ cần nhân than văn không ngừng ở chỗ làm thì kêu ca về công việc, về nhà thì chê chồng mắng con, ở cùng bạn thì cũng sẽ vô thức trách móc bạn... Khi bị loại năng lượng tiêu cực này tác động trong một thời gian dài, trẻ sẽ dần hình thành thói phân năn, thậm chí có thể sinh ra cảm giác bất hạnh khôn xiết, bắt đầu oán trách mẹ, nghiêm trọng hơn là dẫn đến những lệch lạc về mặt tâm lý. 

Thậm chí còn có những người mẹ cực kỳ không hài lòng về chống, chê bai bố của con mình vô dụng, sau đó áp đặt đạo đức lên con, đặt kỳ vọng rất cao vào con. Khi những kỳ vọng này làm họ thất vọng hết lần này đến lần khác, họ lại quay sang than trách con cái, từ đó mang lại cảm giác ức chế khủng khiếp cho con. 

Tải nữ Lâm Huy Nhân – người đã đóng góp rất nhiều cho lĩnh vực văn học, kiến trúc, cũng từng có một thời gian nghi ngờ bàn thân sâu sắc vì mẹ của bà rất thích oán trách. 

Mẹ của bà không được chồng yêu thương, bị thời thể và điều kiện bản thân trói buộc nên không thể thoát khỏi gia đình. Sau khi bố tái già, Lâm Huy Nhân và mẹ dọn ra sân sau ở. Ngày nào mẹ bà cũng cần nhẫn, than số phận hẩm hiu, trách người chồng tệ bạc. Bà cụ không cho phép Lâm Huy Nhân lên nhà chính chơi với em trai em gái, và cũng rất căm ghét khi những người em cùng bố khác mẹ với Lâm Huy Nhân 

 

Một lần khi nhắc tới mẹ. Lâm Huy Nhân nói. "Mẹ tôi đã đây 10 vào địa ngục, khiên tôi sức cùng lực kiệt và tôn thương sâu sắc, Những đầu đà tranh giành hồi nhỏ đã làm vết thương của tôi mar không khép miệng, chỉ cần một phần nào đó của nó xuất hiện là to có thể chìm đắm trong nói bất hạnh của quá khứ 

Trong ví dụ, những lời phàn nàn của mẹ thời ấu thơ như một cơn ác mộng quan lây Lâm Huy Nhân. Cho dù bà đã công thành danh toại, song vẫn bị nhấn chìm trong nỗi đau quá khứ, đến nỗi sau khi có được gia đình nhỏ của mình, bà vẫn thường xuyên nghi ngờ bản thân "bị điên". 

Gia cảnh Ngô Tạ Vũ khó khăn, bỏ mất sớm, hai mẹ con nương tựa vào nhau từ khi còn nhỏ. Vũ học rất giỏi, cuối cùng cũng thi đỗ đại học. Mẹ ra lệnh cấm tiệt chuyện yêu đương thời đại học, nhưng Ngô Tạ Vũ vừa vào năm nhất đã có bạn gái, còn thi trượt khi đang học năm ba đại học... Mẹ của Vũ là người rất thích phàn nàn. Khi sống cùng con, bà không chỉ kể lể nỗi đau nhiều lần mà còn oán trách cuộc sống bắt công với mình, suốt ngày than vân chồng mất sớm, không thể trông cậy vào con trai. Rất nhiều lần, bà đòi đi theo chồng. 

Hết lần này đến lần khác, Ngô Tạ Vũ phải lặng lẽ kìm nên cầm xúc. Cuối cùng, khi không chịu nổi sức ép khổng lồ của mẹ nữa, Vũ đi mua công cụ gây án, dùng tạ tay đập chết mẹ nhân lúc bà thay giấy, còn nghĩ ra trăm phương nghìn kế sử dụng than hoạt tính để bọc xác bà thật kỹ. 

Khi cảnh sát thẩm vấn, Vũ nói làm vậy là để giải thoát cho mẹ. cuối cùng mẹ cũng được giải thoát, còn mình cũng có thể thở phào nhẹ nhôm. 

Ngô Tạ Vũ đã dùng cách trả thù tàn ác để nói lên cảm xúc phẫn nộ khi bị oán hận của mẹ bao trùm quanh năm suốt tháng, khiến người ta phải rợn tóc gáy. 

Mẹ thẳng tay trút hết nỗi khổ của người trường thành và sự oán trách cuộc sống lên đầu con, chẳng khác nào đôi bên cũng bị tổn thương. Nếu như việc than trách trước mặt con cái để lại ảnh hưởng lớn như thế, vậy thì mẹ nên làm gì để thoát khỏi hình ảnh "bà vợ ai oán"? 

Kiên trì với đam mê sở thích của mình, làm cho bản thân trở nên bận rộn 

Khi coi con như báu vật, xoay quanh con suốt 24 tiếng một ngày, giấu kín mọi sở thích, hoàn toàn đánh mất cuộc sống của bản thân thì một khi con và chống không thể đáp ứng được kỳ vọng của mình, các bà mẹ sẽ sinh lòng oán trách. Lúc này, nếu bạn biến sự oán trách ấy thành tình yêu cuộc sống, bắt tay vào làm những điều mình thích, làm bản thân trở nên bận rộn thì tâm trạng bạn sẽ vui vẻ hơn, dĩ nhiên sẽ gác lại một số lo âu. Chẳng hạn, nếu bạn thích khiêu vũ thì hãy nhảy cật lực đến khi toát mố hỏi rồi đi tắm nước nóng cho thật sảng khoái mỗi khi không vui; nếu thích ca hát thì bạn có thể mở một vài bản nhạc ở nhà và nghêu ngao hát theo... 

Hãy tiếp tục vun đắp sở thích của mình, tìm ra cách giải tỏa "sự oán trách” một cách phù hợp, trạng thái cuộc sống của bạn sẽ trở nên tích cực, đồng thời lan tỏa sang con bạn làm cho bé cũng trở nên tích cực lạc quan hơn. 

Đừng tạo áp lực quả lớn cho mình, hãy làm một bà mẹ "60 điểm" thôi 

Một số bà mẹ đặt ra những yêu cầu rất cao với bản thân, họ sẽ vô thức đổ lỗi cho mình khi làm không tốt và thậm chí trở nên điên cuống. 

Nhà tâm lý học người Anh Winnicott' từng đưa ra một khải niệm: “Bà mẹ 60 điểm”. Ông để xuất rằng người mẹ không nên cố chấp với việc phải trở thành một “bà mẹ hoàn hảo", chỉ cần làm một bà mẹ 60 điểm là đủ: bạn trao cho con 60 điểm yêu thương sao cho thích hợp và cân đối, đồng thời dùng 40 điểm còn lại để yêu thương bản thân. Khi làm một “người ích kỷ cao thượng", áp lực của bản thân mẹ sẽ giảm bớt, những lời kêu ca về con cái cũng sẽ ít đi. 

Chấp nhận sự không hoàn hảo của con 

Trên đời không có bà mẹ nào hoàn hảo, cũng không có đứa con nào hoàn hảo. Để giảm bớt sự phàn nàn về con và những điều làm mình bất mãn, các mẹ nên thay đổi tâm thế, biết cách bỏ qua những khuyết điểm nhỏ của con. 

Bố trở lại vị trí của mình, từ chối cách thức nuôi dạy con kiểu "mẹ góa con côi", "lâu lâu sống lại" 

Trong một gia đình chỉ có mẹ lao về phía trước, còn bố khoanh tay đứng nhìn thì chắc chắn sẽ không hạnh phúc. Để giảm bớt những lời kêu ca của mẹ, mẹ nên bàn bạc với bố về việc nuôi dạy con để bố cũng có trách nhiệm của mình nhằm giảm bớt gánh nặng cho mẹ, như vậy đương nhiên mẹ sẽ không bị cái danh "bà vợ ai oán" đeo bám nữa. 

Tìm một nơi yên tĩnh để giải tỏa cảm xúc 

Nếu trong lòng quá nhiều áp lực, bạn nên tìm một nơi yên tĩnh trống trải để hét lên thật to hoặc khóc một trận đã đòi và tuyệt đối đừng trút những cảm xúc tiêu cực lên dâu con. 

Xem một bộ phim điện ảnh hoặc truyền hình hài hước 

Khi tâm trạng không tốt, mẹ có thể xem phim hài để những tình tiết hài hước xua tan nỗi buồn trong mẹ. 

194

9.2 MẸ HÀI HƯỚC, CON VUI VẺ 

M ôi trường gia đình quá ngột ngạt có thể dễ dàng khiến con người cảm thấy áp lực. Nếu ở trong môi trường như vậy lâu ngày, chắc chắn trẻ sẽ không thích nói chuyện, không muốn giao tiếp, thậm chí trở nên lầm lì lập dị. Nếu mẹ có thể tạo dựng một mái ấm thoải mái vui vẻ thì con cái cũng sẽ trở nên tươi vui rạng rỡ. Nhưng việc tạo ra bầu không khí gia đình vui vẻ không hể đơn giản. Nhất là các mẹ đã xây dựng hình ảnh uy quyền, hay giảng đạo trước mặt con thường có một chút gánh nặng tâm lý nhất định, sợ rằng sau khi hòa đồng với con sẽ không “kiểm soát" được con khi có chuyện xảy ra. 

Trên thực tế, các nhà tâm lý học tin rằng những bà mẹ có khiếu hài hước vừa phải không những có thể tạo ra bầu không khívui vẻ mà còn có thể thu hẹp khoảng cách với con. Khi giáo dục con cái, những người mẹ như vậy sẽ khiến trẻ dễ tiếp thu hơn, hơn nữa còn có thể giải quyết những bất mãn và xua tan nỗi buồn trong lòng trẻ một cách tài tình, đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc nuôi dưỡng khiếu hài hước của trẻ. 

Hài hước là một biểu hiện cảm xúc đặc biệt, là sự hưởng thụ tinh thần ở mức độ cao. Nó là công cụ giúp con người thích nghi với môi trường, là một trong những cách giảm sức ép về mặt tỉnh thần và tâm lý khi con người gặp khó khăn. Nhà văn Nga Chekhov từng nói: "Người không biết đùa là kẻ hết hi vọng." 

Hài hước có thể mang lại niềm vui cho trẻ 

Một hôm, mẹ Tiều Hà đang lau nhà, sân hơi trơn, Tiểu Hà thì cứ chạy qua chạy lại. Mẹ nhắc em: “Cần thận trơn đẩy con!" Két quả là mẹ vừa mới dứt lời, em đã ngã cái oạch, òa khóc lên vì đau. 

Mẹ vừa bực vừa thương, vội kéo con lên, nhưng lại vô tình vập phải chân ghế nên cũng ngã theo. Thấy con đang khóc, mẹ cố tình hét lên rất lỗ "Ôi, mẹ cũng ngã chồng và rồi bé ơi!" 

Tiểu Hà phì cười, nín khóc ngay. Em tự bỏ dây, lau nước mắt chạy đến cạnh mẹ, sau đó đỡ mẹ lên: "Mẹ ơi mẹ có sao không? Để con kéo mẹ. Mẹ ôm chầm lấy em, tỏ ra cảm động nói: "Ôi, may ma có con, cảm ơn cô hiệp sĩ bé nhỏ xinh đẹp đã cứu mẹ, con đúng là áo bông nhỏ ấm áp của mẹ." 

Trong ví dụ, mẹ Tiểu Hà đã dễ dàng xoa dịu Tiểu Hà đang khóc nhè bằng sự hài hước của mình. Bạn thử nghĩ xem, nếu mẹ không xử sự hóm hỉnh như thế, chắc chắn Tiểu Hà sẽ khóc thêm một lúc nữa. Mẹ dễ dàng đối phó với con bằng cách "tự dìm hàng" chính mình, cùng lúc xây dựng được bầu không khí vui vẻ, khiến cho tâm trạng vốn đang rất lo lắng và xót ruột của chính mẹ cũng lắng xuống. 

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, hài hước là cách hữu hiệu nhất để bố mẹ và con cái giao tiếp với nhau. Nó có thể hóa giải cảm xúc đối địch giữa bố mẹ và con cái, vừa giúp con vui vẻ tiếp nhận ý kiến của bố mẹ lại vừa có thể làm quan hệ gia đình không khít hơn. 

Người mẹ có khiếu hài hước không chỉ làm cảm xúc tiêu cực của con phai nhạt đi, mang lại niềm vui cho con mà còn có trí thông minh để biến đau buồn và xấu hổ thành hớn hở và nhẹ nhàng. 

Hài hước có thể tăng cường khả năng xã giao của trẻ 

Nhà tâm lý học Paul McGee cho rằng, khiếu hài hước đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc phát triển kỹ năng xã giao của con người. Các bà mẹ hài hước truyền lại sự hóm hỉnh cho con và ảnh hưởng đến cuộc sống của con, lâu dần còn cũng sẽ trở nên hài hước nhờ tác động của mẹ, từ đó hình thành nên tỉnh cách vui tươi hoạt bát. Những người như vậy rất đáng mến, dễ hòa nhập với môi trường xung quanh, được mọi người chấp nhận và yêu mến hơn. 

Hài hước có thể phát triển chỉ số thông minh 

Thực chất, hài hước là một loại trí tuệ trong cuộc sống. Người mẹ hài hước có thể làm con phát ra tiếng cười từ tận đáy lòng, âm thẩm tác động đến lối tư duy của con và đóng vai trò tích cực trong việc thúc đẩy sự phát triển trí não và nâng cao khả năng sáng tạo. Rất nhiều người nổi tiếng trên thế giới đều vô cùng hải hước, ví dụ như Chu Ân Lai, ông đã dùng sự dí dỏm của mình để hóa giải nhiều tranh chấp quốc tế, cho đối phương một đòn đáp trả rất mạnh mẽ. 

Nói tới đây, có thể một số mẹ sẽ thấy bối rối, nếu mình không có khiếu hài hước thì phải làm thế nào mới hài hước được đây? 

Bạn có thể bắt đầu từ những khía cạnh dưới đây. 

Chúng ta nên cởi mở, không bên lên 

Trong cuộc sống hàng ngày, đặc biệt là khi giao tiếp với trẻ, mẹ không nên lúc nào cũng tỏ ra nghiêm nghị, sợ đánh mất hình ảnh quyền uy mình đã tạo dựng nếu đùa giỡn với con. Mẹ phải mạnh dạn, đôi lúc phải dám tự làm xấu mặt mình, chẳng hạn như trong ví dụ nêu trên, mẹ của Tiểu Hà đã nói mình bị "ngã chồng võ", tạo ra một bầu không khí thoải mái bằng sự dí dỏm khi "tự 

dìm hàng" mình. 

Tiến hành liên tưởng sơ đồ 

Muốn biết liên tưởng sơ đồ là gì, trước tiên ta cần tìm hiểu về lý thuyết sơ đồ. Theo lý thuyết sơ đó, khi nhìn thấy một đặc điểm nào đó của một vật, não của bạn sẽ tổng hợp các đặc điểm khác lại để tạo thành một bức tranh hoàn chỉnh. Ví dụ, khi nhìn thấy lông vũ, bạn sẽ nghĩ ngay đến một con chim, vì lông vũ là đặc trưng của chim. 

Người có khiếu hài hước sẽ tạo ra nhiều liên tưởng sơ đồ khác nhau dựa trên góc độ của cuộc nói chuyện khiến việc trò chuyện trở nên thú vị hơn. Với những người không có khiếu hài hước, đôi khi họ cũng sẽ có liên tưởng sơ đồ, nhưng nó chỉ lóe lên trong tâm trí chứ không đi sâu vào tiềm thức. Vì vậy khi giao tiếp với trẻ, nếu mẹ muốn nói chuyện hài hước thì có thể chủ định tạo liên tưởng sơ đồ. 

Khi trò chuyện, mẹ có thể nắm bắt một số thông tin và hình ảnh quan trọng rới tiến hành liên tưởng. Ví dụ như khi nhìn thấy một cây gậy năm dưới đất, mẹ có thể nói: "Xem kia, chắc Tôn Ngộ Không có súng rồi, chứ không sao lại ném gậy Như Ý ở đâyľ Mẹ có thể liên tưởng tới gậy Như Ý từ một cái gây dưới đất, sau đó căn cứ vào hoàn cảnh, liên tương đến lý do tại sao Tôn Ngộ Không lại vứt gậy Như Ý, có thế là do Tôn Ngộ Không đã có súng rồi. Bạn cứ móc nối từng chi tiết như thế là một câu nói đầy hóm hình đã hoàn thành. 

Trong quá trình nói chuyện, sau khi đã cô liên tưởng sơ đồ, mẹ hãy kết hợp nội dung sơ đồ vào chủ đề hoặc hoàn cảnh thực tế để thể hiện bàng lời nói. Nói cách khác, sử dụng nội dung sơ đồ kết hợp để trả lời đối phương sẽ khiến toàn bộ cuộc hội thoại tràn đầy tiếng cười. 

Lan tỏa suy nghĩ của mình thông qua việc dọc 

Đọc truyện tranh thường xuyên, trong khi đọc hãy tìm kiếm những bình luận và câu nói đi đóm thú vị. 

Hài hước là thứ nước xịt phòng nhằm tạo ra bầu không khi đễ chịu. Nó có thể dễ dàng xua tan bầu không khí ngột ngạt trong nhà, tạo thêm yếu tố vui vẻ cho gia đình. Tuy cuộc sống thực tế không thể tràn ngập tiếng cười mọi lúc mọi nơi như hài kịch, nhưng nó vẫn có thể tạo nên những khoảnh khác dí dỏm, khéo léo xóa bỏ sự căng thăng hay ngại ngùng, đồng thời làm dịu mỗi quan hệ với con cái và tăng cường sự gắn kết trong gia đình. 

9.3 NUÔI DƯỠNG TÂM TÍNH LẠC QUAN CHO CON 

Những người tích cực, lạc quan luôn có thể nhìn thấy những mặt tốt và rất giỏi chống lại nỗi thất vọng. Ngay cả trong những tình huống tuyệt vọng, họ vẫn có thể ứng phó băng thái độ tích cực, từ đó tìm ra lối thoát. 

Ai cũng mong có được thái độ tích cực và lạc quan, nhưng đó không chỉ là tâm thế mà còn là một tính cách được rèn luyện lâu dài trong quá trình trưởng thành. 

Những người bị quan nhìn thấy mặt trời lặn sẽ nghĩ: "Màn đêm đáng ghét sắp đến rồi", trong khi những người lạc quan sẽ nói: "Mặt trời sắp lặn rồi, nhưng chẳng mấy chốc nó sẽ lại mọc lên". Khi so sánh với nhau, không khó nhận ra rằng người lạc quan luôn có thể suy nghĩ theo hướng tích cực và khám phá ra vẻ đẹp, nên lúc nào cũng tràn đầy hi vọng. 

Nhà văn người Anh Dickens đã nói: "Một tỉnh thần vững vàng có sức mạnh lớn lao hơn cả trăm loại trí tuệ.” Thái độ tích cục rất quan trọng với cuộc sống của mỗi đứa trẻ, vì tích cực luôn gắn liền với sự lạc quan, tự tin và thành công. 

 Làm mẹ, chắc chắn ai trong chúng ta cũng hi vọng con mình lớn lên thành một người tích cực lạc quan. Thời điểm từ 3 đến 6 tuổi là giai đoạn quan trọng để rèn luyện tính cách cho trẻ, các mẹ có thể chủ động bồi dưỡng trẻ trong giai đoạn này để trẻ có được thái độ tích cực lạc quan. 

Trước tiên mẹ phải là một tấm gương sáng 

Nơi đầu tiên trẻ sống chính là nhà. Nhà là bến đỗ ấm áp và là nơi đầu tiên trẻ nhận được tình yêu thương và sự nuôi nấng. Hành vi và tâm tính của mẹ có ảnh hưởng rất lớn tới việc hình thành tính cách của trẻ. Trong cuộc sống, nếu mẹ truyền cho con thái độ tích cực lạc quan nhiều hơn thì con cũng sẽ trở nên lạc quan hơn. 

Nhà văn Trung Quốc đầu tiên đoạt giải Nobel Văn học Mạc Ngôn đã tự kể mẩu chuyện này trong tản văn Mẹ của mình: "Điều tôi không thể quên là hình ảnh mẹ tôi với gương mặt buồn rầu đang ngân nga một khúc hát trong lúc làm việc. Khi đó, trong một đại gia đình đông miệng ăn như chúng tôi, mẹ là người phải làm lụng vất vả nhất, chịu đói chịu khát nhiều nhất. Nhưng sự lạc quân của mẹ đã mang lại cảm giác an toàn và tiếp thêm hi vọng cho tôi vào tương lai." 

Dù cuộc sống gian khó, nhưng mẹ của Mạc Ngôn vẫn giữ thái độ tích cực. Bà làm công việc năng nhọc nhất, nhưng lại hát những bài ca rộn ràng nhất và sống một cách đấy phóng khoáng, như thế cuộc sống chẳng còn khó khăn, và chính đó điều đó đã tiếp thêm hi vọng vào tương lai cho nhà văn này. 

Trong cuộc sống, những lúc gặp phải khó khăn, nếu các mẹ văn có thể giữ được trái tim lạc quan và dào dạt tình yêu như mẹ của Mạc Ngôn, mọi việc đều có thể bình tĩnh giải quyết thì cuộc sống sẽ đầy hứng khởi. Các em bé sống trong bầu không khí như vậy cũng sẽ giữ được tinh thần lạc quan và tình yêu với cuộc sống giống như người mẹ 

Gặp chuyện buồn hãy thoải mái kể cho trẻ nghe 

Khi gặp chuyện buồn phiên hoặc khó khăn, dù mẹ có giới che giấu đến đâu đi nữa thì cũng khó có thể che giấu hoàn toàn nét buồn còn vương trên gương mặt của mình. Lúc này, chắc chắn trẻ sẽ cảm nhận được, nếu mẹ đã quen ngăn chặn con đường để con hiếu mẹ hơn bằng câu nói "Chuyện người lớn, con đứng xen vào" thì điều đó không những khiến mối quan hệ mẹ con bột thân thiết hơn, mà còn cho con cảm giác: "Nếu mẹ không hạnh phúc thì mình cũng không có quyền được hạnh phúc." 

Trên thực tế, thời điểm tốt nhất để nuôi dưỡng thái độ tích cực lạc quan ở trẻ chính là khi mẹ gặp phải chuyện buồn phiến hoặc gặp khó khăn trong cuộc sống. Lúc này, thay vì gạt con sang một bên, bạn nên kế ra chuyện khiến bạn buồn phiền hoặc khiến bạn đau lòng băng giọng điệu thật thoải mái. Di nhiên là cuối cùng, bạn cũng cần bổ sung phương pháp và thái độ tích cực đối mặt của mình. Con sẽ đồng cảm với bạn và từ đó học được thái độ tích cực lạc quan. Khi gặp khó khăn, trẻ cũng sẵn sàng chia sẻ những nỗi bất an, buồn bã và giận dữ của mình hơn, 

Nuôi dưỡng đam mê và sở thích cho trẻ 

Các mẹ nên nuôi dưỡng đam mê và sở thích cho con mình, vì nếu con gặp thất bại ở một khía cạnh nào đó, thì con vẫn có thể đạt được thành công ở một khía cạnh khác. Mẹ nên bởi đắp sự phát triển toàn diện cho con ngay từ khi còn nhỏ, chứ đừng chỉ giới hạn con trong việc học hành. Nếu bạn không cho con phát triến sở thích, chẳng khác nào bạn đang hạn chế sự hình thành tính cách lạc quan ở con. 

Tất nhiên, mẹ còn có thể cho con đi chơi, kết bạn nhiều hơn để con hiếu một số nguyên tắc và đạo lý đối nhân xử thế, đồng thời cho con một số quyền quyết định trong khả năng và không áp đặt suy nghĩ của mình lên con. Khi đã có sự tự tin, trẻ mới có thể tích cực đối mặt, giải quyết vấn đề lúc gặp phải khó khăn, chứ không đến mức cảm thấy bản thân tối tệ, bất lực, bỏ cuộc ngay lập tức hoặc rơi vào trạng thái hoảng sợ và bị quan. 

Một gia đình có bố mẹ hòa thuận, yêu thương lẫn nhau, cùng sống dưới một mái nhà tràn đầy ấm áp như thế, bản thân con tự nhiên sẽ luôn cảm thấy an toàn, nên gặp chuyện gì cũng suy nghĩ tích cực và lạc quan. 

CHƯƠNG 10 BIẾT BẦU BẠN

LÀM BẠN CÓ CHẤT LƯỢNG, CON TRẺ KHÔNG THIẾU THỐN TÌNH CẢM 

Người ta thường nói, bầu bạn là lời tỏ tình dài lâu nhất. Sự bầu bạn của bố mẹ chính là dưỡng chất không thể thiếu nhất trong lòng trẻ thơ. Nhà tâm lý học Võ Chí Hồng từng nói: "Trong thời thơ ấu, tình yêu và tình bạn đối với con cái quan trọng hơn nhiều so với việc học hành." Khi con còn nhỏ, tình yêu thương và sự đồng hành của bố mẹ có thể sưởi ấm và soi sáng cuộc đời của con. 

Là một người mẹ, việc làm bạn cùng con là điều cực kỳ quan trọng, thiếu sự bầu bạn sẽ ảnh hưởng rất lớn đến trẻ. Phần lớn các mẹ đã nhận ra điều này, nên họ cố gắng hết sức để dành thời gian cho con cái, nhưng lại thường xuyên không nắm được cách làm đúng, vô tình khiến mối quan hệ giữa bồ mẹ với con cái tụt dốc không phanh. Đó có thể là vì các mẹ đã có những hiểu lầm về việc làm bạn với con. Vậy những hiểu lầm đó là gì? Làm thế nào các mẹ mới có thể bầu bạn với con một cách "có chất lượng"?

 10. 1 THIẾU SỰ BẦU BẠN CỦA MẸ, HẠNH PHÚC TƯƠNG LAI CỦA CON BỊ ẢNH HƯỞNG 

Cùng với sự sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế và sự leo thang của vật giả hiện nay, có rất nhiều bậc bố mẹ bận rộn với sự nghiệp, không có quá nhiều thời gian dành cho con cái. Con luôn sống với ông bà, dù có sống chung với bố mẹ nhưng do cả hai thường đi sớm về muộn nên dù con có muốn trò chuyện cũng rất khó khăn. 

Cách đây không lâu, một bé gái 9 tuổi đã “lên án” bố mình trong cuốn nhật ký mang tên Bố tôi: "Bố ơi, nếu bố không ở bên con thì con sẽ lớn mất!” Cô bé miêu tả bố mình là một người "tham công tiếc việc", lúc nào cũng trực ban, tăng ca, họp hành, công tác... Bố rất ít khi ở bên em, thậm chí em còn khóc nấc lên qua điện thoại: "Muốn gặp bố khó đến thế cơ ạ?" 

Đây là tiếng gào khóc từ tận đáy lòng một đứa trẻ, khiến người ta nhìn mà không khỏi xót xa. Chúng ta không thể đo lường được nhu cầu bầu bạn của trẻ mãnh liệt đến mức nào, nhưng ít nhất, việc thiếu người bầu bạn sẽ khiến cuộc sống của các em không hề vui vẻ 

Có một câu bé sống cùng ông bà nội do bố mẹ đi làm xa. Ông bà nội vẫn còn khỏe mạnh nên chăm sóc em rất tỉ mỉ chu đáo. Em ở trong một ngôi nhà rất đẹp một căn nhà lầu khang trang trong lang. Em dược ăn no mặc ấm, nhung quanh năm suốt tháng, thời gian em ở bên bố mẹ chỉ vỏn vẹn mấy ngày Tết Âm lịch. 

Thế là bắt đầu từ hôm chính thức nghĩ đồng, ngày nào cầu bố cũng chạy đến đầu làng đề đại bố mẹ về. Tuy biết bố mẹ sẽ không được về sớm như thế, nhưng ngày nào em cũng ra đó đại không biết một, mặc cho đã phải thất vọng trở về nhà sau khi mặt trời lần không biết bao nhiêu lần. 

Chúng ta không thể tưởng tượng nổi tâm trạng cậu bé như thế nào khi chờ bố mẹ xuất hiện ở đầu làng mỗi ngày, cảm giác trong lòng em sẽ thay đổi ra sao mỗi lần thất vọng, để rồi hôm sau lại tiếp tục có mặt ở đó. Câu chuyện này cũng giống như rất nhiều đứa trẻ ở thành phố mong mỏi có bố mẹ làm bạn, cuộc sống sung túc cũng không thể thay thế được sự đồng hành thực sự mà bố mẹ mang đến. 

Đối với rất nhiều em nhỏ được ông bà hoặc họ hàng nuôi dưỡng, bố mẹ của các em luôn thấy ông bà hoặc họ hàng thở dài mỗi khi về nhà: "Ôi, lúc sống với ông bà nó ngoan lắm, chẳng quấy khóc bao giờ. Sao bố mẹ vừa về đã mè nheo hư thế không biết?" 

Đó là vì ông bà, họ hàng có tốt đến mấy cũng không thể thay thế được tình yêu thương của bố mẹ. Nếu một đứa trẻ thiếu sự bầu bạn của bố mẹ khi còn nhỏ thì dù sau này lớn lên dù có được bù đắp thì hành động đó cũng chỉ là vô nghĩa. Đặc biệt, việc thiếu văng vai trò của người mẹ sẽ làm sự ảnh hưởng tiêu cực đối với trẻ rõ nét hơn bao giờ hết. 

Đối với trẻ con, mất đi sự đồng hành của mẹ cũng giống như mất đi cả thế giới. Không có tình yêu nào lớn hơn sự bầu bạn của mẹ. Con người ta không bao giờ mạnh mẽ hơn khi thiếu thốn tỉnh cảm, mà trái lại càng không có được sẽ càng trở nên nhạy cảm, yếu đuối và so bì từng li. Những đứa trẻ thiếu vắng hình bóng mẹ thường sẽ bị ảnh hưởng đến hạnh phúc sau này. 

Mẹ của tài nữ Trương Ái Linh là một người phụ nữ cấp tiến điền hình thời đó và hay sống ở nước ngoài. Khi Trương Ái Linh còn nhỏ, mẹ thường không quan tâm và dành rất ít thời gian cho bà, thời thơ ẩu thiếu thốn sự đồng hành của mẹ đã khiến Trương Ái Linh trở nên vô cùng nhạy cảm. 

Tuy bà có trình độ văn hóa cao, sáng tác rất nhiều tác phẩm hay nhưng trong lòng lại rất tự ti, luôn cho rằng mình không xứng được yêu. Vì vậy khi gặp Hồ Lan Thành, ông chỉ dành cho bà một chút tình cảm đã khiến bà yêu say đắm như thiêu thân lao đầu vào lửa. Cho dù sau này Hồ Lan Thánh làm tổn thương bà hết lần này đến lần khác, bà vẫn không buông tay. Sở dĩ bà yêu một cách hên mọn như vậy là do mặc cảm trong lòng, lý do sâu xa dẫn đến sự mặc cảm này là vì thuở nhỏ không có mẹ bên cạnh. 

Khi con cái cần sự đồng hành lại đúng là lúc bố mẹ bận rộn với sự nghiệp nhất, họ chỉ mải mê làm việc mà không hề ở bên con, hoặc dành thời gian ở bên con quá ít. Điều này dễ dẫn đến việc con cái có nhận thức sai lầm rằng: "Mình không quan trọng bằng bằng công việc”, “Mình không đáng để mẹ gác lại công việc chơi với mình", "Mình không được yêu thương, không được chào đón". Khi quan niệm sai lầm này ăn sâu vào tâm trí trẻ, trẻ sẽ có cảm giác tự tí và tủi thân sâu sắc. 

Trẻ thiếu sự đồng hành của mẹ dễ mắc chứng tự kỷ 

Những đứa trẻ không có mẹ ở bên không thể kịp thời chia sẻ với mẹ khi gặp những điều thú vị và sẽ có cảm giác ghen ti sâu sắc với những ai có mẹ làm bạn. Các em sẽ né tránh khi thấy người khác kể về những chuyện lý thú trong gia đình mình. Dân dần, các em sẽ không muốn giao tiếp với người khác nữa, các mối quan hệ xã giao sẽ trở nên tệ hơn, tính tình cũng lầm lì hơn, thâm chỉ còn thấy căm tức mẹ mình. 

Trẻ thiếu sự đồng hành của mẹ sẽ vô cùng “khao khát tình cảm" 

Nếu một người thiếu thứ gì đó khi còn nhỏ thì sau này khi lớn lên, hoặc thậm chí là suốt quãng đời còn lại, anh ta sẽ luôn tìm kiếm thứ mình còn thiếu đó. 

Một đứa trẻ thiếu vắng hoặc không có mẹ bên cạnh từ nhỏ sẽ khao khát tình yêu mạnh mẽ hơn những đứa trẻ khác. Khi lớn lên, có thể anh ta sẽ khó lòng chung sống bình thường với bạn đời, hoặc phụ thuộc quá mức hoặc hà khắc quá mức, khiến cho nửa kia cảm thấy vô cùng mệt mỏi và cuối cùng không thể chung sống với anh ta được nữa. 

Tiểu Vân sống với ông bà nội từ khi còn nhỏ. Bố mẹ vào miền Nam lập nghiệp, mãi đến khi cô lên cấp Ba mới được đồn vào Nam. Quan hệ giữa cô và bố mẹ mình rất tệ. Sau khi vào đại học, có gặp một nam sinh trên mình hai khóa, chỉ vì anh khóa trên rủ cô che chung ở vào một ngày mưa mà cô đã yêu anh điên cuồng. May mà anh cũng rất yêu thương, nâng niu và chiều chuộng cô. Sau khi tốt nghiệp đại học, hai người vội vàng bước vào cung điện hồn nhân 

Chẳng mấy chốc, cô sinh con gái đầu lòng. Chồng cô rất yêu con gái, thường bế ẩm ôm ấp con, không còn quấn quýt lấy Tiểu Vẫn như thuở còn yêu nhau nữa. Tiều Vân thấy hụt hẫng, cho rằng chồng không yêu mình, đồng thời đổ lỗi cho con gái đã cướp mất tình yêu chẳng dành cho cô 

Thế là nhân lúc chồng có việc ra ngoài, cô ở nhà gây ra hỏa hoạn, làm con gái mới mấy tháng tuổi chết cháy. Cuối cùng, sau khi chân tướng được điều tra rõ ràng, chồng cô cảm thấy vợ mình quả đáng sợ nên quả quyết đòi ly hôn. 

Sở dĩ Tiểu Vân có hành động điên cuồng như vậy là vì quá khao khát tình yêu và luôn suy tính thiệt hơn. Tất cả là do thuở nhỏ được ở bên mẹ quá ít, quá thiếu thốn tình yêu thương của mẹ, vô hình trung ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý, dẫn đến việc cô có những suy nghĩ cực đoan và tâm lý méo mó nên mới có hành động điên rồ như vậy, tự tay đánh mất tình yêu, cũng mất luôn cả gia đình tươi đẹp của mình. 

Là một người mẹ, thực ra bạn không thể hoàn toàn vạch sẵn tương lai cho con, vì con có cuộc sống riêng của mình. Tất cả những gì một người mẹ có thể làm là nỗ lực bảo vệ niềm vui và hạnh phúc hiện tại con mình có được, không lo lắng, không mù quáng, không ganh đua, từ tốn trân trọng từng khung cảnh, từng cảm xúc khi ở bên con; trao đi yêu thương để con phát triển khỏe mạnh, đợi đến khi con trưởng thành cứng cáp như cây tùng, cây bách, và có thể tự mình sống đẹp suốt đời. 

10.2  Ở CẠNH KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI LÀM BẠN 

Rất nhiều bà mẹ đã nhận ra được tầm quan trọng của việc làm bạn với con. Tuy nhiên, khi thực sự dành thời gian để làm bạn cùng con, họ lại mắc phải một hiểu lắm, dẫn đến một tình bạn "kém chất lượng", thậm chí làm con có ác cảm với mẹ. Một trong những hiểu lầm rất tiêu biểu là nhầm lẫn "ở cạnh" với "làm bạn”. 

Mẹ dành thời gian ở bên con nhưng lại không hết lòng khi bầu bạn cùng con. Lúc hai mẹ con ở cạnh nhau, mẹ chẳng nói chẳng rằng, chỉ cúi đầu nghịch điện thoại suốt thời gian đó, con nói gì cũng chỉ "Ừ" cho có lệ. Hoặc là, mẹ tìm một sân chơi cho con tự chơi, còn mẹ thì lướt điện thoại hoặc nói chuyện với người khác, hoặc gọi điện bàn công việc với khách hàng. 

Tuy ở ngay cạnh con nhưng người mẹ đó chưa đi vào trái tim con, cũng chưa thực sự hiểu được nhu cầu của con mà chỉ đi cùng con mà thôi. Làm bạn kiểu này không hiệu quả, vốn dĩ không thể nuôi dưỡng được nội tâm của con, còn con thì sẽ thấy tức anh ách vi mẹ. 

Sự ra đời của các sản phẩm điện tử đã mang lại vô vàn tiện lợi cho cuộc sống của chúng ta. Rất nhiều mẹ không cưỡng lại được sự cám dỗ của di động, thường xuyên bị chúng "bắt cóc". Đối với họ, tất cả những hành động như trò chuyện trên Wechat, đăng bài trên Moments, xem phim trên mạng, lướt tin tức mới trên Internet đều hấp dẫn hơn việc dành thời gian cho con cái. Họ có thể tùy tiện kiếm việc gì cho con làm, còn mình thì vùi đầu vào điện thoại di động mà không hề nhận ra ánh mắt tha thiết muốn chuyện trò của con. Việc mẹ say mê với điện thoại mà để con rơi vào những tình huống nguy hiểm đôi lúc cũng xảy ra. 

Một bà mẹ nghiện điện thoại đến mức con trai đi phía sau roi xuống cống mà không hề hay biết. Còn một bà mẹ trẻ khác thì đưa con đi bơi, thả con xuống nước rồi ngồi lướt Tik Tok, kết quả con bị chuột rút, chỉ vùng vẫy vài cái rồi tắt thở. Hay như một bà mẹ đưa con đi mua sắm, mái chơi di động nên con bị trượt chân xuống thang cuốn rồi qua đời. Cũng có một bà mẹ nghiện di động, con theo sau bị một chiếc xe đi ngang qua cán chết... 

Những thảm kịch như thế thỉnh thoảng vẫn xuất hiện, phần lớn nguyên nhân là vì khi đành thời gian cho con, các mẹ chỉ ở cạnh con chứ không hết lòng để ý và tương tác với con. Làm vậy không những không có tác dụng làm bạn mà trái lại còn có thể mang đến nguy hiểm cho con. Trẻ em là sinh vật nhạy cảm nhất và cần sự chăm sóc của mẹ nhất. "Đừng bắt con phải tranh giành mẹ với điện thoại đã trở thành câu nói có tính thời đại phát ra từ đáy lòng của trẻ em. Khi đã bỏ công sức ở bên con thì mẹ hãy một lòng một dạ, dành cho con sự tập trung cao nhất. 

Ngoài ra, còn có một hiểu lầm tương đối phổ biến khác là “coi quản lý là làm bạn". Chỉ cần ở bên con, mẹ sẽ theo sát không rới một bước, sợ con đập vào chỗ nọ hoặc ngã xuống chỗ kia, sau đó quyết định mọi việc thay con, bất kể con cần gì cũng không cho con không gian độc lập để phát triển, việc gì mẹ cũng phải nắm trong lòng bàn tay. Trong sự "làm bạn" như vậy, trẻ sẽ vô thức trở nên ỷ lại, không tự tin và không thể tự lập. 

Cái gọi là "bồi dưỡng" có nghĩa là bồi đắp và nuôi dưỡng. Me suốt ngày tìm kiếm các phương pháp bối dưỡng con cái, nhưng khi ở bên con, mẹ lại muốn con làm đúng như những gì mình nói để đỡ rắc rối, sử dụng phương pháp giáo dục đơn giản, thô bạo và nhanh chóng như thuyết giáo hoặc đưa ra quyết định thay con mà không quan tâm đến điều con thực sự muốn. Một đứa trẻ như vậy sẽ trở thành một "con rồi hình người” vô hồn. Khi mất đi sợi dây của mẹ, trẻ sẽ không dám làm gì và cũng không biết làm gì. 

Thậm chí, có những bà mẹ còn coi vật chất là làm bạn. Con cần có người cùng làm bài tập thì mẹ sẽ chỉ tiền thuê gia sư, người đó sẽ ở cùng con tất cả các buổi tối và cuối tuần; con cần có người đi mua sắm chung, mẹ không có thời gian nên đã đặt hàng online, chỉ vài ngày sau tất cả các loại quần áo giày dép hàng hiệu đã được chuyển đến tận nơi; mẹ mua những đồ chơi đắt tiền nhất, cho con học ở những trường đắt đỏ nhất, dùng vật chất để làm bạn với con. Nội tâm của người mẹ đã được cân bằng, nhưng khoảng trống tình cảm trong con thì không bao giờ có thể lấp đầy. 

Lấy vật chất làm bạn với con thay cho mẹ là cách làm tối tệ nhất. Giữa con và mẹ không có mối liên hệ tốt đẹp nào, thiếu thốn tình cảm sẽ khiến trẻ ngại trao đi yêu thương, thậm chí cũng sẽ dùng vật chất để thay thế tình yêu, gây ra sự lệch lạc nghiêm trọng về mặt giá trị quan. 

Sự bầu bạn "chất lượng cao" không chỉ là nguồn dinh dưỡng tinh thần và liệu pháp tâm hồn tuyệt vời cho con mà còn cho chính mẹ. Nó có thể mang lại cảm giác an toàn, tình yêu và sự ấm áp cho con cũng như sự trưởng thành và lạc quan cho mẹ. 

Nhà văn Đài Loan Uông Bối Đình đã viết trong cuốn sách Những đứa trẻ lớn lên nhờ sách truyện thế này: “Trẻ em đến để giúp bố mẹ trưởng thành! Đồng hành cùng con thực chất là một cuộc tự tu hành." Khi sự làm bạn của mẹ không đạt chất lượng cao, trẻ sẽ gửi tín hiệu đến mẹ. Chẳng hạn, trẻ sẽ chạy đến chỗ bạn, kéo bạn đi xem mình đang làm gì, trẻ sẽ giật điện thoại khỏi tay bạn, trẻ sẽ mếu máo khóc, mặt mày vô cảm nhìn bạn hoặc ngồi sang một bên, thậm chí có trẻ còn nói thẳng cho bạn biết mình đang không vui... 

Lúc này, mẹ cần điều chỉnh trạng thái của mình, gác lại việc đang làm, tập trung vào con và thực sự làm bạn với con. 

10.3 TỔ CHỨC HỌP GIA ĐÌNH NHỎ ĐỊNH KỲ, CHO CON CƠ HỘI MỞ LÒNG 

Để việc vận hành được trơn tru, một công ty sẽ tổ chức họp định kỳ hàng tuần; để bố trí công việc, trường học sẽ tổ chức họp định kỳ hàng tuần; một hạng mục muốn hoàn thành xuất sắc chắc chắn không thể thiếu việc tổ chức họp đúng hạn... Họp hành xuất hiện ở khắp nơi trong thế giới người lớn. Còn với một gia đình nhỏ, việc họp hành định kỳ lại rất ít xảy ra, chỉ khi có văn để lớn xuất hiện, hoặc có những việc hết sức trọng đại cần bàn bạc thì cả nhà mới tụ họp lại để tổ chức một cuộc họp không chính thức. Hơn nữa, trẻ em chưa chắc đã được mời tham gia. 

Thực ra, nếu một gia đình nhỏ muốn duy trì và phát triển một cách bền vững thì cũng cần họp mặt định kỳ, và đương nhiên là mọi thành viên trong gia đình đều phải tham gia. 

Tiểu Lộ lên lớp 6, gần đây thành tích tuột dốc rất nhanh. Mẹ sốt ruột như kiến bò trên chảo nóng, lần nào hỏi Tiểu Lộ bị làm sao, cu cậu cũng im thin thít, mặc cho mẹ muốn nói gì thì nói. 

Sau này, khi thật sự không biết làm thể nào, mẹ đã tổ chức một cuộc họp gia đình nhân dịp bố mới đi công tác về. Trong cuộc họp gia đình lần này, mẹ của Tiểu Lộ làm người chủ trị. Chi không nói thẳng chủ đề cuộc họp là “Tại sao kết quả học tập của Tiểu Lô sa sút", mà lại đặt tên là “Lý tưởng". 

Chị gọi ý để từng thành viên trong gia đình nói về lý tưởng của mình, sau đó đến lượt Tiểu Lộ. Ước mơ của câu là trở thành một kỹ sư mày tình. Tuy nhiên gần đây máy tính của cậu bé bị hông, me liên tục hứa sẽ sửa nhưng mãi mà không sửa, thế nên cậu bé cảm thấy bực bội, đi học cũng không nghiêm túc, khiến cho điểm số của bị giảm sút. 

Sau khi biết chuyện, mẹ đã công nhận ý kiến của cậu, đồng thời giao hẹn rõ ràng khi nào cậu được chơi máy tính, khi nào phải nghiêm túc làm bài tập. Hôm sau, mẹ gọi người đến sửa máy tính. 

Dần dần, thành tích của Tiểu Lộ tăng lên đáng kể. Sau này, gia đình cậu bé có một quy định bắt thành văn là nửa tháng sẽ họp một lần. Sau mỗi lần họp như thế, ai cũng gặt hái được cho mình một điều gì đó, bố mẹ và con cái có sự kết nối, có vấn đề gì thì nói ra để cả nhà cùng nhau giải quyết, có chỗ nào làm tốt thì khen ngợi hoan hô, quan hệ giữa các thành viên trong gia đình trở nên không khít hơn hẳn. 

Chỉ một cuộc họp đơn giản mà có thể giúp Tiểu Lộ mở lòng, nói ra những suy nghĩ của mình, đồng thời nhận được sự công nhận của mẹ, sau đó cả nhà đạt được tiếng nói chung. Họp gia đình thật sự thần kỳ đến thế sao? Thật vậy: 

Nó có thể tăng cường sự gắn kết giữa các thành viên và tăng chỉ số hạnh phúc gia đình 

Trong cuộc họp, ai cũng có thể phát biểu ý kiến của mình, ai cũng có cơ hội thấu hiểu những thành viên khác trong gia đình. Sự kết nối chân thành thực sự được tạo nên giữa mọi người đương nhiên có thể nâng cao chỉ số hạnh phúc của gia đình. 

Ngoài ra, nếu bầu không khí của cuộc họp thoải mái ấm áp thì các thành viên trong gia đình sẽ cởi mở hơn. Chỉ cần khúc mắc giữa mọi người trong nhà được tháo gỡ thì không có vấn đề gì là không thể giải quyết được. 

Nó có thể nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi thành viên trong gia đình 

Mỗi cuộc họp gia đình cần có người chủ trì. Nếu các thành viên thay phiên nhau chủ trì cuộc họp, lúc là người lớn, lúc là trẻ em thì trong quá trình điều hành đó, trẻ sẽ có tinh thần trách nhiệm. Dần dần, ý thức trách nhiệm với việc họp gia đình sẽ trở thành ý thức trách nhiệm cùng nhau xây dựng một gia đình hạnh phúc. 

Lắng nghe tiếng lòng của các thành viên trong gia đình 

Thông qua họp gia đình, chúng ta có thế ngồi đối diện với mọi người trong nhà. Nếu bạn có thể tinh ý nhận ra tiếng nói nội tâm của người ngồi đối diện mình thì bạn thật tuyệt vời vì đã có được một trái tim thương yêu. Một ngày nào đó, khi có thể cảm nhận được tiếng lòng của tất cả các thành viên trong gia đình, sự chân thành và sức mạnh của bạn sẽ bắt đầu bộc lộ. 

Ghi lại sự trưởng thành của các thành viên trong gia đình, chứng kiến sự tiến bộ của nhau 

Bạn cần làm biên bản họp gia đình, liệt kê các gạch đầu dòng như thời gian, địa điểm, thành phần tham gia và nội dung chính. Đây là những ghi chép về quá trình phát triển trong giai đoạn đầu xây dựng gia đình, và cũng trở thành những kỷ niệm về sau. 

Ghi lại ý kiến phát biểu của các thành viên trong gia đình tại mỗi cuộc họp, chẳng hạn như những tiến bộ và khuyết điểm gần đây của mỗi người, cần làm gì tiếp theo sau đó tiến hành tổng kết vào lẫn hợp sau. Khi làm vậy, mọi sự tiến bộ đều được ghi lại, đây cũng là minh chứng cho sự trưởng thành của trẻ. 

Nếu tổ chức họp gia đình có nhiều lợi ích như thế thì phải chăng tùy tiện tổ chức cũng có thể đạt được kết quả tốt? Câu trả lời là: "Không." 

Tiểu Diêu đã lên lớp 8, vì rất xinh xắn nên có rất nhiều bạn nam trong trường để ý đến em, thậm chỉ còn lên gửi thư tình cho em, trong đó có một cậu bạn vừa đẹp trai vừa học giỏi. Tiếu Diêu cũng có một chút cảm giác "rung rình” với cậu bạn này, em không nỡ với thư bạn gửi, thế là bị mẹ phát hiện. 

Mẹ rất nhạy cảm và phản đối chuyện "yêu sớm", tổ chức họp gia đình ngay trong ngày hôm đó. Suốt buổi họp, mẹ làm người chủ trì, liên tục phê bình hành vi của Tiêu Diêu không tốt ra sao, đồng thời đưa ra rất nhiều ví dụ để chúng mình tác hại của việc yêu sớm, ngoài ra còn mắng cho Tiêu Diêu một trận, nói em không tập trung học hành, hở ra là suy nghĩ vớ vẫn. 

Bỏ Tiểu Diêu nghe mẹ nói thế cũng thấy lo lắng theo và hết sức để tâm chuyện này, cấm Tiêu Diêu qua lại với cậu bạn kia. Một cuộc họp đang yên đang lành bỗng trở thành hội nghị đầu tổ. Cô bé Tiểu Diêu không có nổi một cơ hội nói xen vào, em cảm thấy rất túi thân và sinh ra tâm lý chồng đồi. Hôm sau, em trả lời thư tình của cậu bạn kia: "Bọn mình ở bên nhau đi." 

Vậy là chuyện yêu sớm vốn dĩ chưa chắc đã xảy ra đã diễn ra vô cùng rầm rộ. 

Khi một gia đình gặp phải một số vấn đề khẩn cấp, tạm thời tổ chức họp gia đình vốn có thể xoa dịu mâu thuẫn và giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, tổ chức họp gia đình như mẹ của Tiểu Diêu không những không giải quyết được vấn đề mà còn khiến cho văn để đang ở trạng thái mới nảy sinh trở thành một vấn đề nghiêm trọng không thể cứu vãn, thực sự làm người ta phải ngao ngán. 

Nguyên nhân dẫn đến kết quả này là do mẹ của Tiểu Diêu đã không chuẩn bị chu đáo cho buổi họp, đồng thời không tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của việc tổ chức họp gia đình. Họp gia đình không giống họp công ty, các cuộc họp công ty tập trung vào việc đảm bảo hoạt động bình thường và nâng cao doanh thu chứ không phải là nơi để nói về tình cảm. Nhưng gia đình thì khác, ở đó có sự ấm áp và tình yêu thương. Vì vậy, họp gia đình phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản sau đây thì mới có thể tổ chức thành công. 

Phải để tình yêu xuyên suốt từ đầu đến cuối 

Trong một gia đình, vì đã sống chung một mái nhà rất lâu nên mỗi thành viên đều biết rõ ưu khuyết điểm của nhau. Hơn nữa, con người còn có một tật xấu, đó là thường dễ làm tổn thương những người thân thiết với mình, trong cuộc họp hay có sự chỉ trích, trách móc, tính toán. Tất nhiên, con người cũng trở nên mềm yếu nhất khi đối mặt với người nhà. Vì thế, chúng ta phải dùng tình yêu thương để loại bỏ sự đối đầu, dùng tình yêu thương để kết nối trái tim. Khi bắt đầu cuộc họp, cần thiết lập quan điểm “yêu thương” và duy trì điều đó tới khi kết thúc. Chỉ có như vậy thì các thành viên trong gia đình mới có thể suy nghĩ từ góc độ của người khác. 

 

Cơ chế quan trọng hơn nội dung 

Khi đã đặt ra cơ chế họp thì cần phải tuân thủ. Ví dụ, nếu bạn quy định tổ chức họp gia đình một tuần một lần thì phải tổ chức đúng giờ vào một thời gian nhất định hàng tuần, như vậy có thể khiến mọi người trong nhà coi trọng chuyện này hơn. 

Địa điểm và nội dung hợp có thể thay đổi nhưng thời gian nhất định phải giữ nguyên. Trong cuộc họp, bố mẹ và con cái ngồi lại với nhau, cùng đặt điện thoại di động xuống, mọi người mở lòng với nhau, trao đổi thẳng thắn và động viên lẫn nhau. Bởi nhiều khi, việc mọi người quây quần bên nhau đồng nghĩa với tất cả đã sẵn sàng xích lại gần nhau, vậy thì gia đình sẽ đầm ấm hơn. 

Đương nhiên, nếu không có chuyện gì lớn hoặc vấn đề cần phải giải quyết thì mọi người có thể bày tỏ quan điểm của mình về một việc nào đó hoặc nói về tình hình hiện tại và kế hoạch tiếp theo của mình trong cuộc họp. Đặc biệt, bạn có thể để con mình nói về tình hình gần đây của con, chỗ nào con đã làm tốt thì bạn động viên, chỗ nào chưa tốt thì bạn có thể đưa ra một số góp ý để khuyến khích con tiến bộ. 

Nắm bắt cánh cửa cơ hội 

Khi giáo dục con cái, bố mẹ thường gặp khó khăn trong giao tiếp, không thể mở ra cánh cửa tâm hồn con. Nhưng “cánh cửa cơ hội" này chỉ có thể tình cờ gặp được chứ không thể cưỡng ép, vì bố mẹ bận đi làm, con cái bận đi học, hai bên có rất ít thời gian chạm mặt nhau. Lúc này, chúng ta có thể chủ động tạo ra một "cánh cửa cơ hội", đó là mở cuộc họp gia đình. 

Trong bầu không khí ấm áp và bao dung của cả nhà, cảnh của cơ hội này sẽ dễ mở ra hơn. Dù là trẻ em hay người lớn cũng thấy dễ mở lòng, nói ra những điều vốn dĩ cả đời này sẽ không bao giờ nói. 

Một số trẻ có thể cảm thấy áy náy vì đã nói đối, hoặc đã làm điều gì sai trái ở trường, nên khi hợp gia đình và ở bên mọi người, trẻ sẽ vô thức cảm thấy xúc động và có sự bức bối trong lòng nên quyết định lên tiếng. Sau khi được gia đình thông cảm, các em sẽ tới trường để nhận lỗi với sự giúp đỡ của gia đình. 

Điều này đã nói lên chức năng bảo vệ của gia đình. Khi một vòng tròn năng lượng chặt chẽ được tạo ra, đối mặt với mưa gió tử thế giới bên ngoài, “bức tường nhỏ" của gia đình có thể bảo vệ con trẻ đến mức tối đa, mang đến sức mạnh, tiếp thêm can đảm cho bé để bé đối mặt với những sai lầm mình đã mắc phải. 

"Sáu không" trong họp gia đình 

Khi tổ chức họp gia đình, bạn cần làm được "sáu không" như sau: không đối đầu, không cướp lời, không nói dối, không kêu ca, không nịnh bợ, không giả dối. 

Không đối đầu: Có những ông bố bà mẹ luôn phản đối ngay khi con vừa lên tiếng, mẹ nói thế này, con nói thế kia, cả hai không bao giờ đạt được sự đồng thuận. Vì thế trong khi họp gia đình, bạn phải nhớ không nên đối đầu với con, lại càng không nên chế nhạo hay nói mía con. 

Không cướp lời: Nếu muốn con có thể mở lòng với mình thì bạn đừng nói như bắn súng liên thanh mà hãy nghiêm túc lắng nghe con phát biểu. 

Không nói đổi: Nhà là nơi giúp người ta yên tâm, tin tưởng, là nơi tràn ngập tình yêu thương. Thứ tạo nên tình yêu chỉ có một, đó là lòng trung thực. Làm mẹ, bạn càng nên trung thực với con. 

Không kêu ca: Kêu ca là tính cách tồi tệ nhất của một người. Người hay kêu ca không có trí tuệ, năng lượng, ý chí và lòng nhân ái. Một gia đình nào có người hay kêu ca khó có quan hệ hòa thuận với nhau. Khí ngừng trách móc và phàn nàn, không còn chỉ ngón tay vào người khác nữa, mẹ sẽ nhận ra rằng mình còn rất nhiều việc có thể làm. 

Không nịnh bợ: Một số bà mẹ gặp khó khăn khi giao tiếp với con nên nghĩ cách nói những lời êm tai để lôi kéo con, nhưng thái độ này là không nên. Mẹ phải thể hiện sự nghiêm túc và thân trọng từ sâu trong lòng, trẻ con nhạy cảm có thể cảm nhận được điều đó. Yêu thương mà không đúng cách thì chẳng khác nào làm hại con. 

Không giả dối: Giả đổi tức là không trung thực với bản thân. Bản thân phải thành thật mới có thể phát triển tốt hơn, nhận được sự tin tưởng và tôn trọng thực sự. 

Trên cơ sở đảm bảo những nguyên tắc này, chúng ta có thể thay đổi và điều chỉnh các buổi họp gia đình để giúp mọi người trong nhà gắn kết hơn. Chúng ta có thể cùng nhau đọc một cuốn sách, hát một bài hát, trò chuyện về điều làm mình cảm động nhất, về những người mình muốn cảm ơn nhất và thể hiện sự ẩm áp một cách thật chân thành. Từng thành viên cũng có tổng kết những điều đã làm được và chưa được trong tuần vừa qua, cùng thảo luận về chi tiết nội dung trong buổi họp tiếp theo, đồng thời lên kế hoạch cho công việc, học tập của tuần sau. Duy trì các hoạt động như thế, chắc chắn trẻ sẽ rất mong chờ mỗi lần họp mặt. 

Tóm lại, tổ chức họp gia đình là để các thành viên có thể bình tình ngồi lại với nhau, nắm tay cùng nhau xây dựng tình yêu thương và trao nhau sự ấm áp. Con cái sẽ có sự gắn kết chặt chẽ hơn với bố mẹ, mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái cũng sẽ trở nên hòa hợp hơn. 

10.4 ĐẶT RA NGÀY GIA ĐÌNH TỤ HỌP ĐI CHƠI VÀ LƯU GIỮ NHỮNG KỶ NIỆM ĐẸP 

Đôi lúc, các mẹ sẽ cảm thấy nhàm chán khi đi cùng con cái. Bởi suy cho cùng, người lớn và trẻ em có những sở thích, thủ vui rất khác nhau và không thể có chung cảm xúc về cùng một sự vật. Lúc này, bạn hãy đặt ra một ngày đi chơi hoặc một ngày hoạt động tập thể, có thể đi bơi cùng con hoặc hoàn thành một hoạt động thú vị nào đó, như vậy có thể để lại những kỷ niệm đẹp trong đời. 

Mẹ của Tiểu Hàm và Tiểu Hàm đặt ra một "Ngày phím ảnh tức là mỗi tối thứ Sáu hàng tuần, cả nhà sẽ cùng nhau xem một bộ phim điện ảnh, có thể xem ở rạp hoặc xem tại nhà. 

Mỗi lần xem phim, gia đình họ còn chuẩn bị rất nhiều đồ ăn vật bày sẵn trên bàn uống nước, sau đó tắt hết đèn trong nhà, chỉ mở một bóng đèn LED nhỏ, tạo cảm giác giống như xem phim ngoài rạp. Sau đó, cả nhà sẽ cùng nhau chọn một bộ phim mà tất cả mọi người đều thích. Xem xong, họ sẽ thảo luận về nội dung bộ phim và chia sẻ cảm nhận sau khi xem. Nhớ sự va chạm trong suy nghĩ, họ nhận ra rằng những người ở các lứa tuổi khác nhau sẽ có những cảm xúc khác nhau đối với cùng một nội dung phim. Khi rành rồi, Tiểu Hàm còn viết một bài văn để chia sẻ cảm nghĩ sau khi xem Những suy ngẫm của em luôn làm cho thấy cô phải kinh ngạc vi góc độ nhìn nhận của em tương đối mới mẻ, góc độ tư duy cũng đa 

dạng hơn hẳn. Tuần nào em cũng mong chờ đến "Ngày phim ảnh", và xem phim cùng bố mẹ đã trở thành sở thích của em. 

Xem phim là một hành động vừa hợp túi tiền vừa dễ thực hiện, là một hoạt động tuyệt vời gắn kết bố mẹ và con cái. Việc chia sẻ cảm nghĩ sau khi xem phim là một hình thức va chạm tư duy, có thể giúp trẻ suy nghĩ theo nhiều góc độ khác nhau. 

Thi thoảng, các mẹ cũng có thể đặt một số tour du lịch đến những chỗ gần nơi mình sinh sống, vừa được ngắm cảnh đẹp lại vừa có thêm kiến thức, còn có thể cung cấp tài liệu sống cho “sự nghiệp viết lách" của con. Trong quá trình vui chơi, cả gia đình đã có những phút giây vui vẻ, điều này cũng làm phong phú thêm cuộc sống của trẻ và tăng thêm tình cảm giữa bố mẹ và con cái. 

Ngoài ra, bạn còn có thể cùng sáng tạo trò chơi và chơi trò chơi với con. 

Say mê trò chơi là bản tính bẩm sinh của mỗi đứa trẻ, cũng là phương pháp chủ yếu để trẻ nhận thức về thế giới. Trẻ vui vẻ nhất chính là lúc được chơi trò chơi cùng bố mẹ. Cho dù chỉ là những trò đơn giản như trốn tìm, chỉ cần có bố mẹ tham gia là trẻ đã vô cùng phấn khởi. Mẹ có thể nắm bắt, trải nghiệm và hiểu rõ hơn về khoảng thời gian vui vẻ khi đồng hành cùng con. 

Bố mẹ cùng chơi trò chơi với con không chỉ tăng cường trao đổi tình cảm giữa các thành viên trong gia đình, mà còn có thể giúp mẹ khám phá ra sự "khác biệt của con mình ở mức độ sâu sắc hơn. Trong lúc chơi, chúng ta có thể biết niềm đam mê và sở thích của con, từ đó phát hiện ra tiềm năng bên trong của con để đưa ra định hướng và cơ sở nhằm nuôi dưỡng niềm đam mê, sở thích của con sau này. 

Tất nhiên khi chơi với con, mẹ nên coi mình là một đứa trẻ, hòa nhập vào bối cảnh trò chơi do con đặt ra, không nên chỉ phối trò chơi mà hãy làm theo ý tưởng và sự sắp xếp của con. Khi bạn làm vậy, hứng thú của con sẽ được nâng cao, đồng thời con sẽ chủ động suy nghĩ xem mình sắp xếp như thế có hợp lý không. 

Mẹ cùng chơi và tạo ra trò chơi với con có thể kích thích óc sáng tạo và trí tưởng tượng của con. Trong lúc chơi, tuy vẫn là cùng một trò nhưng bạn có thể đặt ra các bối cảnh khác nhau để con tự phát huy, bổ sung một số yếu tố để con này ra những ý tưởng sáng tạo và làm cho trò chơi trở nên thú vị hơn. 

Nếu bạn thường xuyên chơi trò chơi với con, con sẽ không cảm thấy cô đơn, và sẽ trở nên vui vẻ hơn. 

10.5 KHÔNG BỎ QUA NHU CẦU TÌNH CẢM CỦA CON 

Khi ở bên cạnh con, ngoại trừ chú ý đến biểu hiện cảm xúc bên ngoài của trẻ thì mẹ còn phải để ý đến nhu cầu tình cảm của con. Có những em bé được mẹ ở bên suốt ngày, nhưng lại không hể thấy vui. 

Gia Kỳ rất thích mày xúc đồ chơi và cậu chỉ muốn mẹ mua đùng loại này. Tuy nhiên khi mua về đến nhà thì cậu lại không biết trân trọng, mà thường năm đồ linh tinh mỗi nơi một cái. Để phạt tật xấu này, mẹ nói sẽ không bao giờ mua máy xúc cho cậu nữa. 

Một ngày nọ, cậu bé mang một cái máy xúc mất một số bộ phận đến trường, bị các bạn chế nhạo, còn có người nói câu là đồ ngốc, máy xúc xịn như thể mà cũng làm hòng 

Gia Kỳ tức lắm, thảm hạ quyết tâm nhất định phải bảo mẹ mua cho mình một cái nữa, để được nở mày nở mặt ở trường. Nhưng ngay hôm đó khi Gia Kỳ nói mong muốn của mình với mẹ, cậu bé còn chưa dứt lời thì mẹ đã từ chối ngay, lạnh lùng nói đùng ba chữ con lâu nhé rồi phát lờ cậu. 

Về sau, cậu thường bị các bạn khác chế giễu nên rất buồn bực, không còn nói chuyện với họ nữa, và dần trở thành một người không có bạn bè. 

Mẹ của Gia Kỳ là một bà nội trợ, thường ngày lo việc ăn uống sinh hoạt cho con nhưng lại rất ít khi trò chuyện với con, chỉ thường xuyên mải mê mua hàng online và cày phim. Tuy mẹ chăm nom của cuộc sống của con đâu ra đấy, nhưng lại lạnh nhạt với con về mặt tình cảm. Chính vì nguyên nhân đó, cho dù mẹ có ở bên Gia Kỳ cả ngày thì cậu vẫn cảm thấy rất cô đơn, có những chuyện không thể nói với mẹ, hoặc cho rằng dù mình có nói thì mẹ cũng chẳng quan tâm nên quyết định không nói nữa. 

Đối với trẻ em, cuộc sống thường nhật đương nhiên quan trọng, nhưng nhu cầu tình cảm trong lòng cũng quan trọng không kém. 

Một bộ phim ngắn của Pháp mang tên Câu lạc bộ vết thương đã nói lên một điều: Nếu nhu cầu tình cảm trong lòng trẻ bị bỏ qua sẽ khiến trẻ bị tổn thương từ một góc độ nhất định. Bộ phim ngắn này có một thiết lập rất hay là những vết thương. Rất nhiều đứa trẻ có vết thương màu đỏ trên người, chứng tỏ các em từng bị bạo lực gia đình. Nhưng nhân vật chính thì khác, cậu bé cũng có vết thương trên người, song chúng lại có màu xanh. Cậu vẫn luôn không hiểu tại sao mình lại có vết thương như vậy, cho tới khi cậu thật thà đi hỏi mẹ nhưng mẹ lại thờ ở đẩy cậu ra, cậu mới hiểu ra sự lạnh lùng và bỏ mặc cũng có thể khiến con người ta thương tích đầy mình. 

Thế giới của người lớn phức tạp hơn thế giới của trẻ em rất nhiều. Vì vậy trong mắt mẹ, những cảm xúc nhạy cảm non nớt đến buồn cười của con sẽ không được mẹ coi trọng, rất nhiều trong số đó sẽ bị bỏ qua, hoặc chỉ một câu đơn giản Không sao của mẹ đã chặn đứng nhu cầu tình cảm thật sự con muốn bộc lộ, từ đó để lại vết thương cho con. Dẫu các vết thương như vậy không hiện ra trên thể xác, không thể nhìn thấy bằng mắt thường nhưng chúng vẫn in sâu vào tâm hồn con, khiến con đau đớn hơn cả bị cào cấu hay bạt tai thật sự. 

Nếu nhu cầu tình cảm của trẻ bị bỏ qua từ khi còn nhỏ thì tổn thương các em từng chịu sẽ nghiêm trọng hơn và khó chữa lành hơn. 

Nhu cầu tình cảm bị bỏ qua sẽ khiến trẻ đánh mất chính mình 

Rất nhiều trẻ sẽ hình thành phương thức hành vì và lối tư duy cố định sau khi bị mẹ phớt lờ. Chúng sẽ cố gắng làm theo những gì mẹ kỳ vọng mà không có chủ kiến của mình, hoàn toàn nghe lời mẹ để mong nhận lại được nhiều lời khen và sự chú ý hơn từ mẹ. 

Tuy nhiên sau khi lớn lên, những đứa trẻ này lại không hiểu đâu là con người thật của mình, do đó cảm thấy hoang mang, trống rỗng và cô đơn. Thậm chí, cảm xúc này còn có thể đi theo trẻ suốt cuộc đời. 

Nhu cầu tình cảm bị bỏ qua sẽ khiến trẻ thiếu khả năng kiểm soát bản thân 

Những đứa trẻ thường xuyên bị mẹ bỏ qua nhu cầu tình cảm hay tìm những cách khác để được thỏa mãn và công nhận, hoặc sẽ học cách quản lý cảm xúc của mình. Chẳng hạn, một em bé muốn chơi game trên điện thoại nhưng mẹ không bao giờ cho em sờ vào điện thoại di động hoặc bé muốn ăn những loại thức ăn nhanh như khoai tây chiên nhưng mẹ không bao giờ để tăm. 

Tuy nhiên, trẻ thường không cưỡng lại được sự hấp dẫn, không kiểm soát được bản thân và sẽ làm một số việc mình không được làm, chẳng hạn như chơi game suốt một thời gian dài, không học hành, ăn đồ ăn nhanh... 

Sau khi thành công một lần, trẻ sẽ càng không kiểm chế được bản thân, sau đó mải mê chìm đắm trong đó. Một đứa trẻ như thế dù có lớn lên cũng không kiểm soát được mình, gây ra ảnh hưởng rất lớn đến cả công việc và cuộc sống. 

Nhu cầu tình cảm bị bỏ qua sẽ khiến trẻ không thể bộc lộ cảm xúc một cách bình thường 

Ngay từ khi còn nhỏ, những nhu cầu tình cảm trẻ muốn thể hiện đều đã bị mẹ phớt lờ, dần dần, trẻ sẽ mất mong muốn giải bày. Rất nhiều người chỉ biết la hét và nổi giận khi có chuyện gì đó xảy ra, thường ngày chỉ biết hút thuốc uống rượu, cả hai đều liên quan đến chứng rối loạn biểu đạt cảm xúc. Họ không thể bộc lộ cảm xúc một cách bình thường, chỉ biết trút ra ngoài theo nhiều cách sai lầm. 

Là một người mẹ, chắc chắn bạn không muốn con mình trở nên như thế, cũng không muốn bỏ qua nhu cầu tình cảm thực sự của con. Tuy vậy, một số hành vi tự nhiên của mẹ lại là biểu hiện của việc phớt lờ sự nhu cầu tình cảm của con. Những hành vì từ trong tiếm thức này có thể bắt nguồn từ một số lý do sau: 

Bản thân người mẹ có tuổi thơ bất hạnh 

Có lẽ khí còn nhỏ, mẹ đã bị bố mẹ mình bỏ bê về mặt tình cảm nên không biết cách xử lý nhu cầu tình cảm của con cũng như không biết cách bộc lộ cảm xúc của mình, nên đĩ nhiên không để ý đến nhu cầu tình cảm của con. 

Mẹ coi mình là trung tâm 

Trong mắt mẹ chỉ có bản thân mình, nhu cầu của chính mẹ được đặt lên vị trí hàng đầu nên mẹ sẽ không nghiêm túc lắng nghe những cảm xúc trong con, cũng sẽ không suy nghĩ điều mà con cần nhất từ góc độ của con. 

Mẹ quá bận rộn với công việc 

Mẹ quá bận bịu và mệt mỏi với công việc, không có thời gian để ý đến cảm xúc của con, lại càng không có thời gian cảm nhận suy nghĩ nội tâm của con. Những người mẹ đó cho rằng, chỉ cần cho con một cuộc sống sung túc thì đó chính là món quà tuyệt với nhất đối với con. 

Là một người mẹ, nếu bạn cũng phớt lờ nhu cầu tình cảm của con thì trước hết bạn nên xem mình thuộc kiểu số mấy trong số ba kiểu trên, đồng thời áp dụng các phương pháp tương ứng để giúp bản thân vượt qua thói quen xấu, và kịp thời chú ý đến nhu cầu tình cảm của con. 

Đối với kiểu thứ nhất: Người mẹ có tuổi thơ bất hạnh nên tự nhìn nhận lại bản thân thật kỹ, bởi vì thời thơ ấu, chính bố mẹ cũng không dạy bạn cách xử sự đúng đắn trước những nhu cầu tình cảm của bạn. Thế nên, mẹ hãy ngừng việc đổ hết những bất hạnh của mình lên đầu con mà hãy chủ động chủ ý đến như cầu tình cảm của con, từ từ học cách trở thành một người mẹ xuất sắc. 

Đối với kiểu thứ hai: Người mẹ coi mình là trung tâm nên hiểu rằng con cái cũng có cảm xúc của mình, hơn nữa cũng rất mong mẹ có thể nghe thấy tiếng nói nội tâm của con. Những người mẹ như vậy nên rời khỏi thế giới của mình, thử kiên nhẫn hơn một chút, cúi đầu nhìn xuống thế giới của con thêm một chút, làm vậy sẽ phát hiện ra tình cảm của trẻ rất tinh tế và yếu ớt, rất cần sự chớ che chân thành của mẹ 

Đổi với kiểu thứ ba: Người mẹ quá bận rộn với công việc nên tiến hành sắp xếp những chuyện quan trọng theo thứ tự thêm một lần nữa, nên đặt theo đuối vật chất ra sau làm bạn với con. 

Cựu Tổng thống Mỹ Obama chắc hẳn phải bận rộn hơn tất cả các bà mẹ khác trên đời, nhưng ông chưa bao giờ trốn làm trong quá trình nuôi dạy con gái. Ngay cả suốt 21 tháng tranh cử chức Tông thông, ông cũng chưa bao giờ vàng mặt trong bất cứ buổi họp phụ huynh nào của con gái, hơn nữa còn dành ra khoảng thời gian riêng chỉ để làm bạn với con. 

Là một người mẹ bình thường, dù có bận rộn đến đâu thì cũng không thể bận rộn như Obama, vì vậy bạn đừng lấy bận rộn ra làm cái cớ. Bạn nên quản lý quỹ thời gian của mình thật hợp lý, dành nhiều thời gian ở bên con cái, nghiêm túc lắng nghe nhu cầu tình cảm của con và đáp ứng con một cách kịp thời và hợp lý. 

231